Kafein ve uyku

Kafein her yaştan insan tarafından yaygın olarak kullanılan ve dünyada en çok tüketilen psikoaktif maddelerdendir. Psikoaktif maddeler, merkezi sinir sisteminde etkili olan beynin fonksiyonlarını değiştiren duyularda, bilinçte, davranışta ve psikolojik durumda değişikliklere neden olan maddelerdir. Aynı zamanda kafein bir ksantin alkaloididir ve çikolata, kahve, çay gibi çeşitli yiyecek ve içeceklerde bulunur. Son zamanlarda oldukça popüler olan enerji içecekleri de kafein içerebilmektedir. Kahve ve kafeinin uyku düzeni üzerinde zararlı etkileri olup olmadığına ilişkin epidemiyolojik çalışmalar yapılmış ve hala yapılmaya devam edilmektedir.
Kafeinin insan vücudu üzerindeki etkisi, çevresel faktörlere bağlı olduğu kadar kafein tüketen bireyin genetik yapısı ve bireysel metabolizmasına da bağlıdır. Mevcut bilgilere göre, sağlıklı yetişkinlerin günde 400 miligramdan fazla kafein alımı, olumsuz etkilerle ilişkilendirilmekte olup bunun yan ısıra yaşam tarzına ve diğer değişken unsurlara da bağlıdır.

Aşırı kafein tüketimi uykusuzluk, baş ağrısı, mide-bağırsak şikayetleri gibi olumsuz sağlık sonuçlarına neden olabilir. Kafein zehirlenmesinin olumsuz etkileri Dünya Sağlık Örgütü'nün Uluslararası Hastalık Sınıflandırması'nda (ICD-10) yer almıştır.
Kafein genellikle uykuya geçiş süresini uzatır, toplam uyku süresini ve uyku verimliliğini azaltır. Bu durum, kafeinin beyindeki adenozin A1 ve A2A reseptörlerini antagonize ederek (vücutta bir reseptöre bağlanarak o reseptörü doğal olarak uyaran bileşiğin yerine geçerek o reseptör uyarıldığında doğal olarak ortaya çıkacak sonucu engelleyerek) uyanıklığı arttırması ile açıklanmaktadır. Adenozinin uyku ve uyarılma düzenlemesindeki rolü, insanlarda ve hayvanlarda yapılan çalışmalarla ortaya konmuştur.
Okuduğunuz için teşekkür eder, sağlıklı ve mutlu haftalar dilerim.

Referanslar:
Clark, I., & Landolt, H. P. (2017). Coffee, caffeine, and sleep: A systematic review of epidemiological studies and randomized controlled trials. Sleep medicine reviews, 31, 70–78. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2016.01.006

Wierzejska R. (2012). Kofeina--powszechny składnik diety i jej wpływ na zdrowie [Caffeine--common ingredient in a diet and its influence on human health]. Roczniki Panstwowego Zakladu Higieny, 63(2), 141–147.

Reichert, C. F., Deboer, T., & Landolt, H. P. (2022). Adenosine, caffeine, and sleep-wake regulation: state of the science and perspectives. Journal of sleep research, 31(4), e13597. https://doi.org/10.1111/jsr.13597