Ελύτης, Παπαγιαννόπουλος, Κωνσταντάρας και Τσαρούχης: Όταν οι καλλιτέχνες πήραν τα όπλα το 1940

Καλλιτέχνες και ηθοποιοί βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή του Ελληνοϊταλικού Πολέμου το 1940, πολεμώντας για την ελευθερία της Ελλάδας. Πολλοί πνευματικοί άνθρωποι της εποχής άφησαν το αποτύπωμά τους όχι μόνο στα γράμματα και τις τέχνες, αλλά και στο πεδίο της μάχης.

Ο Οδυσσέας Ελύτης συμμετείχε ενεργά στο Αλβανικό Έπος του 1940-41, υπηρετώντας στην πρώτη γραμμή. Προσβλήθηκε από τύφο και, όπως ο ίδιος ανέφερε, διασώθηκε από θαύμα. Στις 28 Οκτωβρίου 1940 κατατάχθηκε ως ανθυπολοχαγός στη Διοίκηση του Στρατηγείου του Α’ Σώματος Στρατού. Λίγους μήνες αργότερα, στις 26 Φεβρουαρίου 1941, μεταφέρθηκε με βαρύ κοιλιακό τύφο στο νοσοκομείο Ιωαννίνων και τελικά επέστρεψε στην Αθήνα, ύστερα από δύσκολη πορεία.

Ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος στο μέτωπο

Χρόνια μετά τον πόλεμο, ο ηθοποιός Διονύσης Παπαγιαννόπουλος θυμόταν με συγκίνηση τις μάχες στο μέτωπο. Όπως είχε δηλώσει: “Δεν ξεχνιούνται όσα χρόνια και αν περάσουν. Πώς να σβήσει από τη μνήμη μου η εξόρμησις στο ύψωμα του Αγ. Αθανασίου στη Χειμάρα;”

Περιέγραφε ότι οι στρατιώτες ανέβαιναν με χέρια και πόδια, πολεμώντας ακόμη και με πέτρες, καθώς τα πυρομαχικά είχαν λιγοστέψει. “Είχα, θυμάμαι, πέντε φυσίγγια επί 20 ώρες… Κι εμείς πολεμούσαμε με πέτρες”, είχε πει χαρακτηριστικά. Ο Παπαγιαννόπουλος επέστρεψε ζωντανός από την πρώτη γραμμή και μετά τη συνθηκολόγηση γύρισε στο Διακοφτό, με τα πόδια, το μοναδικό μέσο που του απέμενε.

Ο Λάμπρος Κωνσταντάρας και οι καλλιτέχνες του μετώπου

Ο ηθοποιός Λάμπρος Κωνσταντάρας τραυματίστηκε σε μάχη το 1940. Όταν ανάρρωσε, ζήτησε να επιστρέψει ξανά στην πρώτη γραμμή, δείχνοντας το θάρρος και την αφοσίωσή του στην πατρίδα.

Η πίστη του Γιάννη Τσαρούχη στην Παναγία

Μια άλλη χαρακτηριστική μορφή της εποχής ήταν ο Γιάννης Τσαρούχης, ο οποίος πολέμησε στο ελληνοαλβανικό μέτωπο. Σε φωτογραφία του 1941 εμφανίζεται με στρατιωτικά ρούχα, κρατώντας εικόνα της Παναγίας.

Σύμφωνα με μαρτυρία του ίδιου, τις τελευταίες μέρες του πολέμου διαδόθηκε πως η Παναγία παρουσιάστηκε σ’ έναν ανθυπασπιστή, ο οποίος την πέρασε για κατάσκοπο και πήγε να την πυροβολήσει. “Μη χτυπάς. Ένα έχω να σου πω: τη Λαμπρή θα είσαστε στα σπίτια σας”, του είπε εκείνη.

Μετά το περιστατικό, δόθηκε εντολή να επισκευαστεί ένας γκρεμισμένος μύλος και να μετατραπεί σε εκκλησία στο σημείο της εμφάνισης. Ο διοικητής ζήτησε από τον Τσαρούχη να ζωγραφίσει την εικόνα που απεικόνιζε την Παναγία με το Χριστό και τα θαύματά της, ώστε να κοσμήσει το τέμπλο του ναού