Τραγωδίες
Η νέα χρονιά ξεκίνησε με δύο δυνατά χαστούκια που μας θύμισαν το εύθραυστο της ύπαρξης και τον αποφασιστικό ρόλο της τύχης. Και τώρα υποθέτω ότι μοιραζόμαστε την ίδια απορία. Ζούμε, αλήθεια, σε καιρούς που γεννούν περισσότερες τραγωδίες σε σχέση με το παρελθόν; Απευθύνθηκα στην τεχνητή νοημοσύνη. Και μάλιστα πήρα απόψεις από τέσσερα γλωσσικά μοντέλα –κάνουμε ρεπορτάζ εδώ, δεν παίζουμε.
Οι απαντήσεις ήταν εντός του πλαισίου που είχα φανταστεί. Οχι, δεν μετράμε περισσότερες τραγωδίες, τουλάχιστον σε πρώτη ανάγνωση. Απλώς τα γεγονότα έχουν μεγαλύτερη ορατότητα. Μάλιστα ένα μοντέλο μου έδωσε και στατιστικά στοιχεία για να με πείσει. Και πράγματι, η συνολική θνησιμότητα, από δυστυχήματα και φυσικές καταστροφές, έχει υποχωρήσει θεαματικά σε σύγκριση με τον προηγούμενο αιώνα. Συνεπώς δεν αντιμετωπίζουμε περισσότερες τραγωδίες. Απλώς τις ζούμε με μεγαλύτερη ένταση. Οι εικόνες μεταδίδονται ζωντανά, το ρεπορτάζ περιλαμβάνει και ανθρώπινες ιστορίες, ενώ όλες οι τραγωδίες συσσωρεύονται αθροιστικά στο θυμικό μας.
Μπορεί ένα δυστύχημα στην Ιαπωνία να μη διεγείρει έντονα συναισθηματικά αντανακλαστικά, όμως ο εγκέφαλός μας καταναλώνει τις εικόνες και τις βάζει στην ίδια αποθήκη μνήμης με τις εγχώριες τραγωδίες. Σωστό. Αναρωτήθηκα αν έχει αλλάξει το είδος των τραγικών περιστατικών. Ναι, έχουν γίνει τεχνικά πιο σύνθετα. Ας πούμε σε παλαιότερους καιρούς ήταν πιο πιθανό να μη συμβεί το δυστύχημα στη «Βιολάντα» γιατί ο εργοστασιακός εξοπλισμός ήταν πιο απλός, δεν αποτελείτο από ένα δαιδαλώδες δίκτυο συνδέσεων. Ομοίως, κατά το παρελθόν, ήταν πολύ λιγότεροι οι άνθρωποι που θα ταξίδευαν οδικώς από την Ελλάδα στη Γαλλία. Οταν αυξάνεται ο αριθμός τους, πολλαπλασιάζονται και οι πιθανότητες για ένα δυστύχημα. Η τεχνητή νοημοσύνη μου είπε να σας μεταφέρω ότι το μυαλό μας μπερδεύει το «βλέπω περισσότερα» με το «συμβαίνουν περισσότερα». Τι επίπτωση έχει όλο αυτό στο μυαλό μας; Εδώ δεν χρειάζεται να ρωτήσω τη μηχανή. Ούτε και εσείς. Σκεφτείτε μόνο πόσες φορές έχετε δει το βαν να συγκρούεται με την νταλίκα και τι συναισθήματα γεννήθηκαν από τη σκηνή. Είδαμε εικόνες, γευτήκαμε πίκρα, αλλά κατάπιαμε δηλητήριο.
Μίλα μου για τύχη
Η Τύχη ήταν μία αδικημένη θεότητα στην αρχαία ελληνική θρησκεία. Δεν ανήκε στο δωδεκάθεο. Θα ήταν ο Δίας που την κράτησε μακριά προκειμένου να μην αναδειχθεί η παντοδύναμη επιρροή της στις ανθρώπινες ζωές. Η σκέψη μας βρίσκεται στους δώδεκα νεκρούς από τις δύο τραγωδίες που σημάδεψαν αυτές τις μέρες. Ομως η ματιά μας αξίζει να πέσει και σε αυτούς που επέζησαν. Στο εργοστάσιο των Τρικάλων, τη στιγμή της έκρηξης, κάποιοι εργαζόμενοι ήταν έξω για διάλειμμα. Και από το τροχαίο στη Ρουμανία τρεις βγήκαν ζωντανοί, μάλιστα οι δύο σύντομα θα είναι στο σπίτι τους. Θα ήθελα κάποια στιγμή να μιλήσω σε όλους αυτούς. Οχι για τα γεγονότα, αλλά για αυτά που αισθάνονται και τη σχέση τους με την τύχη. Σίγουρα κάποιοι θα στραφούν στον Θεό. Αλλά δεν θα αναρωτηθούν γιατί ήταν αυτοί που επέζησαν και όχι οι άλλοι. Και καλά θα κάνουν. Γιατί η Τύχη μπορεί να κάνει πολλά, αλλά σίγουρα δεν απαντάει σε ερωτήσεις.
Τραγούδια αντίστασης
O Μπρους Σπρίνγκστιν παίζει στις συναυλίες του ένα τραγούδι αφιερωμένο στον Τραμπ. Rainmaker. Ο Βροχοποιός. Και περιγράφει έναν απατεώνα που υπόσχεται βροχή στους απελπισμένους από την ξηρασία. Το Σάββατο ηχογράφησε ένα καινούργιο τραγούδι. Streets of Minneapolis. «Είναι αντίδραση στην κρατική τρομοκρατία που βιώνει η Μινεάπολη. Είναι αφιερωμένο στον λαό της Μινεάπολης, στους αθώους γείτονές μας μετανάστες και στη μνήμη του Αλεξ Πρέτι και της Ρενέ Γκουντ. Μείνετε ελεύθεροι». Εννοείται ότι το τραγούδι κάνει εκατομμύρια downloads κάθε μέρα. Και σε πολιτείες όπου κυριαρχούν οι Δημοκρατικοί παίζεται συνέχεια από τα ραδιόφωνα. Είναι περίεργο, δεν θα μπορούσαμε να το φανταστούμε, αλλά αυτή τη στιγμή οι ΗΠΑ γεννούν πολιτικά τραγούδια αντίστασης. Περίπου ό,τι άκουγες εδώ πριν από πενήντα και εξήντα χρόνια. Και πώς να βγεις, ως Τραμπ, για να χαρακτηρίσεις τον Σπρίνγκστιν ατάλαντο;
Η star της ημέρας
Ο Ερρίκος Η’ παντρεύτηκε έξι γυναίκες. Αποκεφάλισε τις δύο. Χώρισε άλλες δύο. Μία πέθανε. Και μία επιβίωσε. Η ανάγκη για γαμήλιους ελιγμούς τον οδήγησε στη δημιουργία της Αγγλικανικής Εκκλησίας, ώστε να μη δίνει λογαριασμό στον Πάπα. Και τώρα η Εκκλησία έχει την πρώτη γυναίκα αρχιεπίσκοπο. Σάρα Μουλάλι, καλώς ήλθατε στην Ιστορία.