Το ελληνικό «Πανοπτικό»
Στη σύγχρονη δεξιά ρητορική του δόγματος «Νόμος και Τάξη», η κάμερα έχει αναχθεί σε ιερό δισκοπότηρο. Το επιχείρημα είναι, βέβαια, αφοπλιστικά απλό: «Ο νομοταγής πολίτης δεν έχει τίποτα να φοβηθεί». Το ίδιο έλεγαν και για τις υποκλοπές.
Η ίδια ζέση, όμως, δεν υπάρχει όταν καλείται να στραφεί προς την πλευρά της στολής. Οι υποκριτές απαιτούν συστήματα παρακολούθησης του δημόσιου χώρου, αλλά σφυράνε αδιάφορα όταν τα οπτικοακουστικά μέσα που (υποτίθεται ότι) καταγράφουν τη δράση των Σωμάτων Ασφαλείας πάσχουν από βολικές και επιλεκτικές «βλάβες». Ενώ ο νομοταγής ένστολος θα προστατευόταν κι ο ίδιος από περισσότερη επιχειρησιακή διαφάνεια.
Η περίπτωση του ναυαγίου της Πύλου αποτελεί το πιο τραγικό και κραυγαλέο παράδειγμα. Το σκάφος του Λιμενικού, ένα υπερσύγχρονο σκαρί αξίας εκατομμυρίων, εξοπλισμένο με θερμικές κάμερες και συστήματα καταγραφής ημέρας και νύχτας, δεν είχε καμία καταγραφή εικόνας και επικοινωνιών, λόγω «βλάβης» ή «μη ενεργοποίησης». Η τότε επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ ζήτησε επιτακτικά τη διερεύνηση και πίεσε για υποχρεωτική καταγραφή στις επιχειρήσεις. Σήμερα, όμως, στην τραγωδία της Χίου ο (αναρμόδιος) υπουργός Μετανάστευσης μας λέει ότι οι κάμερες των σκαφών είναι «επιχειρησιακές» αλλά μόνο «για εντοπισμό στόχων». Οτι να ‘ναι. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται στερεότυπα και στη στεριά.
Μετά τα γεγονότα της Νέας Σμύρνης το 2021, η πολιτική ηγεσία υποσχέθηκε κάμερες σώματος (bodycams) για τα ΜΑΤ και την ΟΠΚΕ. Πέντε χρόνια μετά δεν τις έχουμε δει. Σε κάθε σοβαρή καταγγελία αστυνομικής βίας, οι κάμερες είναι «κλειστές», «ξεχασμένες» ή «χωρίς μπαταρία».
Ακόμα πιο σκοτεινή είναι η κατάσταση στα Αστυνομικά Τμήματα. Στο Α.Τ.
Ομονοίας συχνά μαθαίνουμε ότι το υλικό καταγραφής «σβήστηκε» ή η κάμερα «δεν κατέγραφε» εκείνη τη στιγμή, αφήνοντας τις μαρτυρίες των αστυνομικών ως μοναδικό στοιχείο. Στο Α.Τ. Αγίου Παντελεήμονα, στην πρόσφατη υπόθεση του θανάτου του Μοχάμεντ Καμράν Ασίκ, ο άνθρωπος βρέθηκε νεκρός και βαριά χτυπημένος σε έναν χώρο που θα έπρεπε να είναι ο ασφαλέστερος του κράτους. Οι κάμερες ήταν ανύπαρκτες και με «τυφλά σημεία».
Οταν, λοιπόν, ακούμε πολιτικούς να ζητούν «κάμερες παντού» για την πάταξη της εγκληματικότητας, πρέπει να αναρωτηθούμε αν ο νόμος ισχύει για όλους ή αν απλώς παραδέχονται αυτό που ο Φουκώ περιέγραψε με το «Πανοπτικό»: Οτι η εξουσία θέλει να ξεσαλώνει αόρατη ενώ ακούει και βλέπει τα πάντα.