Қозоғистон Конституциясида рус тили таърифи янги лойиҳада ўзгарди

Қозоғистонда рус тилидан фойдаланишга оид норма янги Конституция лойиҳасида бошқача ифодаланмоқда. Республика конституциявий суди раиси ўринбосари Бахит Нурмухановнинг айтишича, лойиҳадаги 9-моддада муҳим бир сўз алмаштирилади: аввалги “тенг” атамаси ўрнига “қатори” ибораси қўлланади.

Нурмуханов бу ўзгаришни таҳририй ва услубий тузатиш сифатида изоҳлаб, унинг мақсади “терминологик ва семантик бир хиллик”ни таъминлаш эканини таъкидлаган. Яъни, матндаги маънолар бир-бирига мос, ҳуқуқий талқинлар эса аниқ-равшан бўлиши кўзланган.

Амалдаги Конституциядаги 7-модданинг ҳозирги талқинига кўра, давлат ташкилотлари ва маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органларида рус тили қозоқ тили билан “тенг” равишда расмий қўлланилиши айтилган. Шу билан бирга, Қозоғистонда ягона давлат тили қозоқ тили экани ҳам очиқ белгиланган.

Айни шу “тенг” сўзи йиллар давомида кўплаб баҳсларга сабаб бўлиб келган. Айрим муҳокамаларга кўра, бу ибора рус тилини амалда давлат тили даражасига яқинлаштириб қўяди: фақат мулоқот воситаси эмас, деярли “иккинчи давлат тили”дек қабул қилиниши мумкин.

Янги таҳрирдаги “қозоқ тили билан бир қаторда” деган ифода эса бошқа мантиқий чизиқни кўрсатади: қозоқ тили — ягона давлат тили, рус тили эса у билан бирга қўлланади, аммо мақом жиҳатидан тенглаштирилмайди. Демак, рус тили юридик нуқтаи назардан давлат тилига тенг эмас, балки миллатлараро мулоқотда функционал аҳамиятга эга тил сифатида қайд этилади.

Маълум қилинишича, Қозоғистоннинг янги Конституция лойиҳаси 31 январь куни эълон қилинган. Энди у жамоатчилик муҳокамасидан ўтгач, умумхалқ референдуми орқали тасдиқланиши керак. Ҳозирча овоз бериш санаси белгиланмаган.

Қисқаси, бир сўз алмашгандай туюлса-да, бу ўзгариш тил сиёсатидаги йўналишни ҳуқуқий жиҳатдан янада аниқлаштириб беради. Энди асосий интрига шу: жамоатчилик муҳокамаси қайси руҳда ўтади ва референдумгача қандай таклифлар шаклланади.