Теҳрондаги "камералар можароси": энди кибер-хавфсизлик кучайтирилмоқда
Эрон пойтахтидаги йўл камералари ва мобил алоқа тизимларининг бузиб кирилиши Теҳрон учун ҳақиқий "рақамли шок" бўлди. Исроил ва АҚШ разведкасининг бу қадар эркин ҳаракат қилгани Эронни ўз кибер-ҳимоя тизимини тубдан қайта кўриб чиқишга мажбур қилмоқда. Zamin.uz экспертлар тахмин қилган янги "кибер-қалқон" режасини таҳлил қилади.
Разведка маълумотлари сизиб чиқишидан сўнг, Эрон ҳукумати стратегик объектлар атрофидаги рақамли инфратузилмани тўлиқ изоляция қилишга киришди. Мана кутилаётган асосий ўзгаришлар:
1. "Ғарб техникасидан воз кечиш" — Технологик тозалаш
Эрон кибер-хавфсизлик хизмати мамлакатдаги стратегик аҳамиятга эга бўлган барча давлат идоралари ва ҳарбий объектлардаги Ғарб давлатларида ишлаб чиқарилган (Cisco, Juniper, HP каби) тармоқ қурилмаларини алмаштиришни бошлаган.
-
Ечим: Уларнинг ўрни маҳаллий дастурий таъминот ёки Хитой ва Россиянинг "ишончли" технологиялари билан тўлдирилиши кутилмоқда.
2. "Ички интернет" ва изоляция (Air-gapping)
Йўл кузатув камераларининг бузиб кирилиши уларнинг глобал тармоққа улангани хато бўлганини кўрсатди.
-
Янги тартиб: Эндиликда пойтахтдаги кузатув тизимлари ва ҳарбий алоқа воситалари умумий интернетдан буткул узилиб, фақат ички, ёпиқ тармоқда (Intranet) ишлайди.
3. IT мутахассисларини "филтрлаш"
Алоқа миноралари ва камераларга кириш учун ички ходимларнинг ёрдами керак бўлгани ҳақидаги тахминлар мавжуд.
-
Чора: Давлат идораларидаги тизим администраторлари ва IT ходимлари қайтадан жиддий текширувдан ўтказилади. "Ички жосуслик"ка қарши кураш кучайтирилади.
4. Муқобил алоқа тизимлари
Мобил алоқа минораларининг ишдан чиқарилиши Эронни сунъий йўлдош орқали ишлайдиган ва жаммерларга (тўсқинлик қилувчи қурилмалар) чидамли махсус ҳарбий алоқа каналларини яратишга ундайди.
Мутахассислар фикри
Сиёсатшуносларнинг фикрича, Теҳрон энди нафақат ракеталар, балки "кибер-қурол" пойгасида ҳам фаол бўлишга интилади. Бироқ, технологиялар жадал ривожланаётган даврда 100 фоизлик ҳимояни таъминлаш — имконсиз вазифа бўлиб қолмоқда.
Сизнингча, рақамли асрда давлат сирларини сақлашнинг энг ишончли йўли нима: юқори технологияли ҳимоями ёки эскича, "қоғоз ва қалам" усулими?