«Κρατήστε μετρητά για μία εβδομάδα» – Η πρώτη προειδοποίηση από ευρωπαϊκή χώρα
Η Σουηδία, πρωτοπόρος στην ψηφιακή οικονομία και μία από τις χώρες όπου το χρήμα έχει σχεδόν εξαφανιστεί από την καθημερινότητα, στέλνει ένα αναπάντεχο μήνυμα στους πολίτες της: Κρατήστε αρκετά μετρητά για να καλύψετε τα βασικά έξοδα μίας εβδομάδας. Σε εποχή όπου οι συναλλαγές με κάρτες και εφαρμογές κινητών όπως το Swish έχουν γίνει ο απόλυτος κανόνας, η κυβέρνητική σύσταση έρχεται να υπενθυμίσει ότι η πλήρης εξάρτηση από την τεχνολογία μπορεί να αποβεί επικίνδυνη σε περιόδους κρίσεων.
Η Σουηδία κατέχει τα τελευταία χρόνια πρωτιά στην Ευρώπη ως προς την ψηφιοποίηση της οικονομίας της. Περισσότερο από το 98% των πληρωμών γίνεται ηλεκτρονικά, ενώ τα ATM μηχανήματα έχουν μειωθεί δραστικά – από περίπου 3.000 το 2010 σε λιγότερα από 1.000 σήμερα. Καταστήματα, εστιατόρια και ακόμη και μέσα μαζικής μεταφοράς αρνούνται συχνά τα μετρητά, χαρακτηρίζοντάς τα «ανθυγιεινά» ή μη αποδεκτά. Ωστόσο, πρόσφατες αναλύσεις και επίσημες οδηγίες από την Εθνική Τράπεζα της Σουηδίας (Riksbank) και την κυβέρνηση τονίζουν την ανάγκη εφεδρικών μετρητών για περιπτώσεις διακοπής ρεύματος, κυβερνοεπιθέσεων ή φυσικών καταστροφών.
Η σύσταση δεν είναι τυχαία. Πέρυσι, μια μεγάλη κυβερνοεπίθεση σε σουηδικές τράπεζες παρέλυσε συστήματα πληρωμών για ώρες, ενώ πρόσφατες πλημμύρες στη βόρεια Σουηδία απέδειξαν πόσο ευάλωτη είναι η ψηφιακή υποδομή. «Σε μια κρίση, τα μετρητά είναι ο πιο αξιόπιστος τρόπος συναλλαγών», δήλωσε εκπρόσωπος της Riksbank, καλώντας τους πολίτες να διατηρούν σε ασφαλές μέρος ποσό ισοδύναμο με τα βασικά έξοδα επτά ημερών – φαγητό, φάρμακα, καύσιμα. Παράλληλα, η κυβέρνηση επενδύει σε νέα ψηφιακή νόμισμα, το e-krona, αλλά παραδέχεται ότι τα φυσικά νομίσματα εξακολουθούν να παίζουν ρόλο «ασφαλίστρου».
Το φαινόμενο αυτό εγείρει ερωτήματα και για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, όπου η χρήση καρτών αυξάνεται ραγδαία μετά την πανδημία και τις φορολογικές πιέσεις. Στη Σουηδία, η μετάβαση προς το «cashless» ξεκίνησε ως επιλογή ευκολίας, αλλά τώρα αναδεικνύει κινδύνους: κοινωνική απομόνωση για ηλικιωμένους και φτωχούς που δεν έχουν πρόσβαση σε τράπεζες, καθώς και ευπάθεια σε συστημικές βλάβες. Οι αρχές προτρέπουν: «Μην αφήνετε την τεχνολογία να σας αφήσει εκτός παιχνιδιού».
Η σουηδική περίπτωση λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα. Σε έναν κόσμο όπου οι ψηφιακές συναλλαγές κυριαρχούν, η επιστροφή στα βασικά –ένα μάτσο μετρητά στο συρτάρι– ίσως είναι η πιο μοντέρνα μορφή ετοιμότητας.