«Φύγετε τώρα»: Ποια κινητά «πρόβλεψαν» τους σεισμούς στη Βενεζουέλα; Θα έκαναν το ίδιο σε 6 Ρίχτερ στην Ελλάδα;

Η εικόνα επαναλήφθηκε σε χιλιάδες κινητά τηλέφωνα στη Βενεζουέλα λίγα δευτερόλεπτα πριν από τους δύο καταστροφικούς σεισμούς των 7,2 και 7,5 Ρίχτερ: μια ηχηρή ειδοποίηση εμφανίστηκε στην οθόνη προειδοποιώντας τους χρήστες για επικείμενη ισχυρή σεισμική δόνηση.

Για πολλούς, η ειδοποίηση έφτασε πριν καν αισθανθούν το έδαφος να τρέμει. Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ακολούθησαν δεκάδες αναρτήσεις, με αρκετούς να αναρωτιούνται αν τα κινητά τηλέφωνα μπορούν πλέον να… προβλέπουν τους σεισμούς.

Η απάντηση των επιστημόνων είναι ξεκάθαρη: όχι. Τα κινητά δεν προβλέπουν έναν σεισμό πριν αυτός εκδηλωθεί. Εκμεταλλεύονται όμως ένα φυσικό φαινόμενο που τους επιτρέπει να ειδοποιούν τους πολίτες λίγα πολύτιμα δευτερόλεπτα πριν φτάσει η ισχυρή δόνηση.

Το μυστικό βρίσκεται στα πρώτα σεισμικά κύματα

Κάθε σεισμός παράγει διαφορετικούς τύπους σεισμικών κυμάτων. Τα πρώτα που δημιουργούνται είναι τα λεγόμενα πρωτεύοντα κύματα (P-waves), τα οποία κινούνται με πολύ μεγάλη ταχύτητα, αλλά προκαλούν σχετικά ασθενείς δονήσεις και συνήθως δεν είναι καταστροφικά.

Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα ακολουθούν τα δευτερεύοντα κύματα (S-waves) και τα επιφανειακά κύματα, τα οποία μεταφέρουν τη μεγαλύτερη ενέργεια του σεισμού και είναι υπεύθυνα για τις περισσότερες καταρρεύσεις και ζημιές.

Αυτό ακριβώς το μικρό χρονικό «κενό» αξιοποιούν τα σύγχρονα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.

Πώς λειτουργεί το σύστημα της Google

Το Android Earthquake Alerts System της Google δεν βασίζεται αποκλειστικά σε παραδοσιακούς σεισμογράφους. Αντίθετα, αξιοποιεί τους αισθητήρες επιτάχυνσης που διαθέτουν εκατομμύρια κινητά τηλέφωνα Android σε όλο τον κόσμο.

Όταν πολλές συσκευές σε μια περιοχή ανιχνεύσουν σχεδόν ταυτόχρονα την ίδια χαρακτηριστική δόνηση, αποστέλλουν ανώνυμα δεδομένα στους διακομιστές της Google. Οι ειδικοί αλγόριθμοι επιβεβαιώνουν μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα ότι πρόκειται για σεισμό, υπολογίζουν το πιθανό μέγεθος και την περιοχή που θα επηρεαστεί και αποστέλλουν αμέσως προειδοποιήσεις στους χρήστες που βρίσκονται στην πορεία των ισχυρών σεισμικών κυμάτων.

Επειδή τα δεδομένα ταξιδεύουν μέσω διαδικτύου με ταχύτητα πολύ μεγαλύτερη από εκείνη των σεισμικών κυμάτων, η ειδοποίηση μπορεί να φτάσει πριν από τη δυνατή δόνηση.

Ανάλογα με την απόσταση από το επίκεντρο, το χρονικό περιθώριο μπορεί να κυμαίνεται από λίγα δευτερόλεπτα έως και σχεδόν ένα λεπτό.

Ποιοι έλαβαν ειδοποίηση στη Βενεζουέλα

Μετά τους δύο ισχυρούς σεισμούς που έπληξαν τη Βενεζουέλα, αρκετοί κάτοικοι ανέφεραν ότι οι συσκευές Android εμφάνισαν ειδοποίηση έκτακτης ανάγκης πριν από την άφιξη της ισχυρής δόνησης.

Σε αρκετές περιπτώσεις, οι προειδοποιήσεις ενεργοποιήθηκαν ακόμη και σε περιοχές που βρίσκονταν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το επίκεντρο, δίνοντας στους κατοίκους ελάχιστο αλλά πολύτιμο χρόνο για να απομακρυνθούν από παράθυρα, να προστατευθούν κάτω από γερά έπιπλα ή να εγκαταλείψουν επικίνδυνους χώρους.

Το σύστημα αποστέλλει δύο διαφορετικά είδη ειδοποιήσεων: μία προειδοποίηση χαμηλότερης έντασης όταν αναμένονται ασθενείς δονήσεις και μία ειδοποίηση υψηλής προτεραιότητας όταν εκτιμάται ότι επίκειται ισχυρός σεισμός που μπορεί να προκαλέσει ζημιές.

Στα πόσα Ρίχτερ ενεργοποιείται;

Η ενεργοποίηση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος του σεισμού, αλλά από το αν αναμένεται η δόνηση σε μια συγκεκριμένη περιοχή να είναι αρκετά ισχυρή ώστε να αποτελέσει κίνδυνο για τον πληθυσμό.

Έτσι, ακόμη και ένας σεισμός μικρότερου μεγέθους μπορεί να προκαλέσει ειδοποίηση εάν βρίσκεται πολύ κοντά σε κατοικημένη περιοχή, ενώ ένας μεγαλύτερος σεισμός που εκδηλώνεται σε μεγάλη απόσταση ή σε μεγάλο εστιακό βάθος ενδέχεται να μην ενεργοποιήσει προειδοποίηση σε όλες τις περιοχές.

Το σύστημα λειτουργεί και στην Ελλάδα

Η Ελλάδα ήταν από τις πρώτες χώρες εκτός Ηνωμένων Πολιτειών όπου ενεργοποιήθηκε το Android Earthquake Alerts System, ήδη από το 2021. Αυτό σημαίνει ότι οι χρήστες συμβατών συσκευών Android μπορούν να λαμβάνουν αυτόματες προειδοποιήσεις όταν το σύστημα εκτιμά ότι επίκειται ισχυρή σεισμική δόνηση στην περιοχή τους.

Ωστόσο, δεν αποστέλλεται ειδοποίηση σε κάθε σεισμό. Η ενεργοποίηση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η απόσταση από το επίκεντρο, η αναμενόμενη ένταση της δόνησης, η ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων και η συμβατότητα της συσκευής.

Για έναν άνθρωπο που βρίσκεται μέσα σε ένα κτίριο, ακόμη και πέντε ή δέκα δευτερόλεπτα μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικά.

Αρκούν για να απομακρυνθεί από τζάμια, να προστατευθεί κάτω από ένα γερό έπιπλο ή να σταματήσει μια επικίνδυνη εργασία.

Γι’ αυτό και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης θεωρούνται σήμερα ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά εργαλεία για τη μείωση των συνεπειών ενός μεγάλου σεισμού.