Καταργώντας το δικαίωμα στο άσυλο

Κάποιες φορές μέσα στην όλη συζήτηση περί «μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών» (μια φράση που παραπέμποντας σε φυσικά φαινόμενα και όχι σε ανθρώπους σε αναζήτηση καλύτερων όρων ζωής επιτείνει την απανθρωποποίηση όσων κάνουν τέτοιες επιλογές), ξεχνούμε ότι το δικαίωμα στο άσυλο και την ανθρωπιστική προστασία δεν προέκυψε από υπέρμετρη ευαισθησία, αλλά από την οδυνηρή και τραγική εμπειρία των ανθρώπων χωρίς δικαιώματα που προκάλεσαν τα τεράστια κύματα προσφύγων, «ανιθαγενών», και εκτοπισμένων του πρώτου μισού του 20ου αιώνα, των «ανθρώπων χωρίς δικαιώματα» (συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του δικαιώματος στην ύπαρξη που τόσο βάναυσα αναιρείτο στα εργοστάσια θανάτου του Ολοκαυτώματος). Ηταν τότε που αναδείχτηκε ως αγωνιώδες αίτημα το «δικαίωμα να έχεις δικαιώματα», για να χρησιμοποιήσουμε την παραπάνω από εύστοχη φράση της Χάνα Αρεντ.

Οι προτάσεις για την αναστολή του δικαιώματος στο άσυλο που έχουν κατατεθεί από την ελληνική κυβέρνηση, αλλά φαίνεται πως αντιπροσωπεύουν μια ευρύτερη συναίνεση μέσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση, στην πραγματικότητα εισηγούνται τη δημιουργία μιας νέας κατηγορίας ανθρώπων χωρίς το «δικαίωμα να έχουν δικαιώματα». Γιατί αυτός ή αυτή που θα φθάνουν στο ευρωπαϊκό έδαφος και θα απελαύνονται αυτόματα, χωρίς τη δυνατότητα να υποβάλουν αίτημα ανθρωπιστικής προστασίας, θα αντιμετωπίζονται ως άνθρωποι για τους οποίους τα υποτίθεται θεμελιώδη και αναπαλλοτρίωτα δικαιώματα δεν θα ισχύουν.

Δεν είναι τυχαίο ότι όλα αυτά συνδυάζονται με όλη τη ρητορική περί «εργαλειοποίησης» του μεταναστευτικού και του προσφυγικού ζητήματος και όλες τις αναφορές στο πώς η μαζική άφιξη μεταναστών και προσφύγων συνιστά «υβριδική απειλή», αντί της εκτίμησης που κάποτε θα φάνταζε αυτονόητη, ότι δηλαδή εάν έχουμε ένα μεγάλο αριθμό αφίξεων προσφύγων και μεταναστών αυτό απλώς υποδηλώνει ότι έχουμε περιοχές του πλανήτη με πολέμους, αυταρχικά καθεστώτα, οικονομική και κοινωνική κρίση, ή – εσχάτως – καταστροφές συνδεόμενες με την κλιματική αλλαγή, και άρα αυτό απαιτεί συντονισμένη ανθρωπιστική δράση, συμπεριλαμβανομένης της ανθρωπιστικής προστασίας. Μόνο που η αντιμετώπιση ανθρώπων σε ανάγκη ως «απειλής» αποτελεί επικίνδυνη παλινδρόμηση στην εποχή που ολόκληροι πληθυσμοί αντιμετωπίζονταν ως κατώτεροι της ιδιότητας του ανθρώπου, την εποχή που προσέθεσε τη γενοκτονία στο ρεπερτόριο των «επιτευγμάτων» της νεωτερικότητας.

Και μπορεί οι ακραία ρατσιστικές θεωρίες συνωμοσίας όπως η διαβόητη «Μεγάλη Αντικατάσταση» επισήμως να αποκηρύσσονται, όμως στην πράξη δείχνουν να υιοθετούνται. Γιατί αυτό που λέει αυτή τη στιγμή η Ευρώπη που αναζητά διαρκώς τρόπους να κάνει τους φράχτες της αποτελεσματικότερους – δηλαδή πιο φονικούς –, που ετοιμάζεται να κάνει μαζικές απελάσεις σε κέντρα κράτησης (δηλαδή στρατόπεδα συγκέντρωσης) σε «τρίτες χώρες», που καταδικάζει πολιτικές που κάποτε θα φάνταζαν «κοινή λογική», όπως η νομιμοποίηση των μεταναστών για να ξεφύγουν από την ακραία επισφάλεια του να είναι «χωρίς χαρτιά», είναι ουσιαστικά μια κραυγή «δεν θέλουμε να έρχονται εδώ αυτοί που δεν είναι σαν κι εμάς», με το «εμάς» να παραπέμπει σε όλη τη μυθολογία μιας «λευκής Ευρώπης» που είναι τόσο ανιστόρητη όσο και επικίνδυνη.