Δυστοπία
Ζούμε σε ζοφερούς καιρούς. Οι διεθνείς ανακατατάξεις, η άρνηση του διεθνούς δικαίου και η υποκατάστασή του από το δίκαιο του ισχυρότερου, η κατάρρευση της παγκοσμιοποίησης, η άνευ όρων υποχώρηση του κράτους δικαίου στη μεγαλύτερη φιλελεύθερη δημοκρατία – τις ΗΠΑ – , τα πολεμικά μέτωπα στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η έξαρση του προσφυγικού, η άνοδος της Ακροδεξιάς σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όλα αυτά συγκροτούν μια δυστοπική μεγάλη εικόνα, με κύριο χαρακτηριστικό την αδυναμία πρόβλεψης για το τι θα συμβεί την επόμενη ημέρα.
Η χώρα έχει εισέλθει σε αυτή την παγκόσμια περιδίνηση με μια τοξική πολιτική ζωή. Ο πολιτικός λόγος κι οι κομματικές αντιπαραθέσεις χαρακτηρίζονται από πρωτοφανή οξύτητα. Κυβέρνηση και αντιπολίτευση επιδίδονται σε μια αδιέξοδη και διχαστική ρητορεία. Αποτέλεσμα, η επανεμφάνιση του ανορθολογισμού, του τυφλού αντισυστημισμού και του λαϊκισμού. Μοιάζει να βρισκόμαστε μπροστά στη διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου. Το κομματικό σύστημα έχει βαλκανιοποιηθεί και η πιθανότητα μιας οκτακομματικής Βουλής είναι ισχυρή. Τα μικρά κόμματα, στο σύνολό τους, επιδίδονται σε ασκήσεις λαϊκισμού και ανευθυνότητας.
Χρειάζεται, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, να ανασυγκροτήσουμε το δημοκρατικό τόξο. Οπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Γιάννης Βούλγαρης στα «ΝΕΑ» (26/07), έχουμε ανάγκη από «ένα νέο πλειοψηφικό πλουραλιστικό πυλώνα εντός του οποίου θα διεξάγεται ο αγώνας για την εξουσία και την εθνική προοπτική». Ο Βούλγαρης δεν διστάζει να ονοματίσει: «Ως προς αυτό, η ευθύνη πέφτει στη ΝΔ, την ΕΛΑΣ, και το ΠΑΣΟΚ – και ειδικότερα στον Μητσοτάκη, τον Τσίπρα και τον Ανδρουλάκη».
Είναι δυνατή μια τέτοια σύγκλιση; Δύσκολο, εάν όχι αδύνατο. Η Νέα Δημοκρατία έχει πέσει στην παγίδα της εξουσιαστικής αλαζονείας. Ο Τσίπρας είναι δύσκολο να αλλάξει και να απαλλαγεί από το ιδεολογικό DNA του. Ο Ανδρουλάκης κάνει ό,τι είναι δυνατό, για να μείνει στάσιμο και περιθωριακό το ΠΑΣΟΚ. Πώς θα μπορέσουν να συνεργαστούν, επί της διαδικασίας όπως λέγαμε παλιά στα αμφιθέατρα, διαφωνώντας όσο και όποτε θέλουν στην ουσία της πολιτικής; Σίγουρα αξίζει να το δοκιμάσουμε. Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία.
Το βέβαιο είναι ότι χρειαζόμαστε αλλαγή παραδείγματος στην κομματική αντιπαράθεση. Ο άοπλος εμφύλιος δεν είναι η λύση για τα προβλήματα της χώρας. Με όρους αθλητισμού, ας φύγουμε από τη βαρβαρότητα του κατς, που δεν έχει κανόνες, και ας υιοθετήσουμε τους κανονισμούς της ελληνορωμαϊκής πάλης όπου όλες οι επιθέσεις γίνονται από τη μέση και πάνω.
Χρειαζόμαστε, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, μια εθνική συνεννόηση. Το επιβάλλει, πέραν όλων των άλλων, η διεθνής δυστοπία. Κρίσιμη παράμετρος είναι η αφύπνιση της κοινωνίας. Ας συνειδητοποιήσουμε ότι προχωράμε προς τον γκρεμό χωρίς φρένα. Ας αντιτάξουμε στον απολίτικο αντισυστημισμό, τον πλουραλιστικό βιότοπο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η κοινωνία χρειάζεται να ανασυνταχθεί, όπως έγινε με το «Μένουμε Ευρώπη».
Δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος ότι αυτό μπορεί να συμβεί. Η κοινωνία παλινδρομεί ανάμεσα στην υπευθυνότητα και τον αντισυστημισμό. Η μάχη για την ηγεμονία στον κόσμο των ιδεών είναι η πιο κρίσιμη μάχη για το μέλλον της χώρας. Η κοινωνία των πολιτών είναι η τελευταία μας ελπίδα.
Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι διδάκτωρ Βαλκανικών Σπουδών, συγγραφέας και εκδότης