Η δύσκολη εξίσωση για την Ελλάδα
Η συμφωνία που υπέγραψαν στη Μέκκα, στις 7 Αυγούστου 2026, Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν δεν είναι μία ακόμη εθιμοτυπική στρατιωτική συμφωνία. Είναι ένα μήνυμα προς ολόκληρη την περιοχή, ότι οι ισορροπίες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή αλλάζουν και οι περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν νέες εγγυήσεις, έξω από τα παραδοσιακά σχήματα.
Το πλαίσιο αμοιβαίας άμυνας προβλέπει ότι επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον και των τριών, σε μια πρόβλεψη που θυμίζει το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Δεν δημιουργείται, βεβαίως, «ισλαμικό ΝΑΤΟ». Ούτε κάθε ελληνοτουρκική κρίση θα μετατρέψει αυτομάτως το Ριάντ και το Ισλαμαμπάντ σε συμμάχους της Αγκυρας.
Ομως η γεωπολιτική ουσία βρίσκεται αλλού.
Για την Τουρκία η συμφωνία είναι σημαντικό κέρδος. Η Αγκυρα προσθέτει στο στρατηγικό της βάθος μια πυρηνική δύναμη, το Πακιστάν, και μια οικονομική και ενεργειακή υπερδύναμη του Κόλπου, τη Σαουδική Αραβία. Ενισχύει έτσι τη φιλοδοξία της να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και την Ασία.
Αυτό ακριβώς πρέπει να προβληματίσει την Αθήνα. Οχι για να πανικοβληθεί. Αλλά για να κινηθεί.
Η Ελλάδα δεν έχει κανένα συμφέρον να απαντήσει δημιουργώντας έναν «αντιτουρκικό άξονα». Εχει συμφέρον να δημιουργήσει ένα δίκτυο συνεργασιών τόσο πυκνό, ώστε η Τουρκία να μην μπορεί να εμφανιστεί ως ο μοναδικός συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον Κόλπο, τον αραβικό κόσμο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Αίγυπτος και η Ιορδανία είναι, συνεπώς, χώρες στρατηγικής σημασίας για την Αθήνα. Η συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, όπως και οι σχέσεις με Γαλλία και ΗΠΑ, αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη αξία.
Υπάρχει όμως και ένα ακόμη χαρτί: η Ινδία.
Η στενή σχέση Αγκυρας – Ισλαμαμπάντ και ο ανταγωνισμός Ινδίας – Πακιστάν δημιουργούν ένα νέο γεωπολιτικό τρίγωνο. Η Ελλάδα, ως φυσικό ευρωπαϊκό άκρο των διαδρομών που συνδέουν την Ινδία με την Ευρώπη, μπορεί να μετατρέψει τη γεωγραφία της σε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι πόσους συμμάχους θα συγκεντρώσει η Αθήνα. Είναι πόσους θα μπορέσει να συνδέσει. Και αυτό απαιτεί διπλωματία, οικονομία, ενέργεια, άμυνα και – κυρίως – αξιόπιστη εθνική αποτροπή.
Η συμφωνία της Μέκκας δεν αλλάζει από μόνη της τον συσχετισμό δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Αλλά προειδοποιεί ότι ο παλιός χάρτης ασφαλείας τελειώνει, ειδικά αν ενταχθεί στη συμφωνία – όπως φημολογείται – και η Αίγυπτος. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να τον κοιτάζει από την εξέδρα. Πρέπει να γίνει ένας από τους κόμβους του νέου χάρτη.
Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος είναι δρ Παντείου Πανεπιστημίου, οθωμανολόγος – τουρκολόγος, δικηγόρος στον Αρειο Πάγο