Γιατί μας λείπει ο Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ
Καθ’ όλη τη διάρκεια του τρέχοντος Σεπτεμβρίου, ο θερινός κινηματογράφος Ατενέ έχει προγραμματίσει ένα μεγάλο κινηματογραφικό αφιέρωμα στον αμερικανό ηθοποιό Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ (1899-1957) το οποίο αρχίζει αύριο με την ταινία «Στη βοή της καταιγίδας» (Key Largo, 1948). Θα συνεχιστεί με την προβολή των ταινιών «Το γεράκι της Μάλτας» (The Maltese Falcon, 1941), «Ο μεγάλος παράγων» (The Big Shot, 1942), «Ο μεγάλος ύπνος» (The Big Sleep, 1946) και «Ανθρώπινη κόλαση»(Dead Reckoning, 1947). Στην πραγματικότητα, με αυτό το αφιέρωμα η αίθουσα λειτουργεί και «εκπαιδευτικά» διότι κάποιες από αυτές τις ταινίες, είναι παντελώς άγνωστες και εδώ και χρόνια εξαφανισμένες – πόσο μάλλον σε αίθουσα.
Με την ξεθωριασμένη καμπαρντίνα, το «καβουράκι» στο κεφάλι και το τσιγάρο που τόσο χαρακτηριστικά κρατούσε, ο Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ έπλασε έναν αμίμητο ανδρικό τύπο σε μια εποχή που η δημιουργία τύπων ήταν προτεραιότητα στους ηθοποιούς. Συνδύασε το όποιο ταλέντο διέθετε με τα σκληρά χαρακτηριστικά, τα διαπεραστικά μάτια, τις απότομες κινήσεις, την παράξενη, βαθιά, βραχνιασμένη φωνή.
Ο Μπόγκι, όπως οι φίλοι του τον φώναζαν, υπήρξε μέρος της «Χρυσής Εποχής» του Χόλιγουντ, όταν η επιτυχία ή η αποτυχία μιας ταινίας – αλλά και ολόκληρης της κινηματογραφικής βιομηχανίας – εξαρτιόταν από τους αστέρες. Oι σταρ, άντρες και γυναίκες, ήταν ο λόγος που ο κόσμος πήγαινε στον κινηματογράφο, αυτοί αποτελούσαν το βασικό δέλεαρ για κάθε ταινία. Ο Κλαρκ Γκέιμπλ κέρδιζε πάντα την κοπέλα, ο Τζον Γουέιν έβγαινε πάντα νικητής στη μάχη, ο Μίκι Ρούνεϊ και η Τζούντι Γκάρλαντ έκαναν πάντα τους γονείς τους περήφανους.
Ομως ο Μπόγκι ήταν διαφορετικός. Δεν έκρυβε την αντιπάθειά του για το Χόλιγουντ και αρνούνταν να ακολουθήσει τους κανόνες του. Δεχόταν μόνο ρόλους που άρεσαν στον ίδιο, ακόμα και αν δεν ωφελούσαν την «εικόνα» του. Ελεγε τη γνώμη του, ακόμη και αν οι υπεύθυνοι δημοσίων σχέσεων κόντευαν να πάθουν ανακοπή ακούγοντάς τον. Δεν τον ενδιέφερε να κυκλοφορεί χωρίς το περουκίνι του και δεν τον ένοιαζε ποιος θα παρατηρούσε την αραιότητα των μαλλιών του. Δεν ανεχόταν τις προσποιήσεις, τα τεχνάσματα και τη «δήθεν συμπεριφορά». Μάλιστα, αν δεν του άρεσαν ακόμα και οι δικές του ταινίες, τους ασκούσε κριτική, κάτι που με τα σημερινά δεδομένα της πολιτικής ορθότητας όπου όλα πρέπει να είναι «υπέροχα», θεωρείται αδιανόητο. «Μόνο οι δήθεν πιστεύουν ότι είναι καλή», είχε πει για μία από τις πιο διάσημες ταινίες του. «Είναι σκέτο χάλι». Ο Μπόγκι γεννήθηκε τα Χριστούγεννα του 1899 στη Νέα Υόρκη, γιος του διάσημου χειρουργού Μπέλμοντ Μπόγκαρτ και της ζωγράφου Μοντ Χάμφρεϊ. Μιλώντας στα ΜΜΕ (κάτι που έκανε σπάνια) είχε κάποτε πει ότι στον πατέρα του όφειλε τη θετική σκέψη και τη δωρικότητα στο παίξιμό του και ότι από τη μητέρα του πήρε την καλλιτεχνική φλόγα. Oπως πολλοί ηθοποιοί εκείνης της γενιάς (ο Τζέιμς Κάγκνεϊ για παράδειγμα), ο Μπόγκαρτ δούλεψε επί σειρά ετών στο Μπρόντγουεϊ, με επιτυχία μάλιστα και το ότι μπήκε με καθυστέρηση στον κινηματογράφο δεν τον εμπόδισε να τον κατακτήσει επί 25 χρόνια, μέχρι τον πρόωρο θάνατό του από καρκίνο σε ηλικία 57 ετών.
Πρωταγωνίστησε σε θρυλικές ταινίες και ελίχθηκε ως αίλουρος ανάμεσα στους θετικούς και τους αρνητικούς ήρωες. Υπήρξε το κάθαρμα σε φιλμ νουάρ όπως ο «Δρόμος χωρίς διέξοδο» («Dead End», 1937), το «Petrified Forest» (1936) και αργότερα οι «Σκληροί άντρες» («The Desperate Hours», 1955) αλλά συγχρόνως υποδύθηκε ήρωες «σκοτεινούς» μεν, αρκούντως γοητευτικούς δε, στους οποίους κορυφαία θέση κατέχει ο Ρικ της «Καζαμπλάνκα» («Casablanca», 1942). Στην γκάμα του βρίσκονταν τυχοδιώκτες της μεγάλης ζωής, ιδιωτικοί ντετέκτιβ, συγγραφείς με σκοτεινά μυστικά, ναυτικοί (λάτρευε τη θάλασσα) αλλά και ακούραστοι ρεπόρτερ.
Ο Μπόγκι αντιμετώπιζε την «εικόνα» του ακριβώς όπως και τις ταινίες του: αναλαμβάνοντας ρίσκα. Η υπεράσπιση συναδέλφων του στη «μαύρη λίστα» κατά τη διάρκεια των ακροάσεων του γερουσιαστή Τζόζεφ Μακάρθι απειλούσε να τινάξει την καριέρα του στον αέρα, σε μια εποχή που το μεγαλύτερο μέρος του κοινού ωχριούσε στο άκουσμα και μόνο της λέξης «κομμουνισμός». Ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους συγκαταλέγονταν ο Σέσιλ Μπ. Ντε Μιλ και ο Λούις Μπ. Μάγιερ. Ωστόσο, ο Μπόγκι αρνούνταν κατηγορηματικά να δεχτεί υποδείξεις για το τι έπρεπε να κάνει με την καριέρα του.
Τα ρίσκα που έπαιρνε κάθε φορά όταν στεκόταν μπροστά στον φακό και η ακεραιότητά του ως ιδιώτη ήταν αυτά που τον έκαναν ξεχωριστό και μοναδικό στο είδος του, πάντα ένα βήμα μπροστά, εκεί όπου σπανίως βλέπουμε σταρ να βρίσκονται σήμερα.