Ευρωπαϊκό δίκτυο τρένων υψηλής ταχύτητας: Στοίχημα για τη συνοχή και την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ
Την επιτάχυνση της ανάπτυξης των σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής εδαφικής συνοχής, της ανταγωνιστικότητας και της στρατηγικής αυτονομίας, ζητά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, θέτοντας στο επίκεντρο τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου δικτύου που θα συνδέει τις μεγάλες πόλεις και τις περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι σχετικές συστάσεις εγκρίθηκαν την Τρίτη (20/10) με 558 ψήφους υπέρ, 23 κατά και 73 αποχές, στο πλαίσιο της αξιολόγησης του σχεδίου δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάπτυξη των σιδηροδρομικών μεταφορών υψηλής ταχύτητας.
Οι ευρωβουλευτές υπογραμμίζουν ότι ο σιδηρόδρομος αποτελεί στρατηγικό εργαλείο για τη μετάβαση σε πιο βιώσιμα μέσα μεταφοράς, την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας και τον περιορισμό της εξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, η ανάπτυξη του κλάδου μπορεί να ενισχύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία, να δημιουργήσει ποιοτικές θέσεις εργασίας και να βελτιώσει τη διασύνδεση της ενιαίας αγοράς.
Βασική προτεραιότητα αποτελεί η επέκταση του δικτύου πέρα από τις πρωτεύουσες των κρατών-μελών, ώστε να καλύπτει σημαντικά αστικά κέντρα και περιφέρειες σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς και κομβικές περιοχές γειτονικών χωρών. Η σύνδεση αυτή θα πρέπει να επιτυγχάνεται είτε με απευθείας δρομολόγια υψηλής ταχύτητας είτε μέσω αποτελεσματικών ανταποκρίσεων με το υφιστάμενο σιδηροδρομικό δίκτυο. Στόχος είναι να περιοριστούν οι ανισότητες μεταξύ των ευρωπαϊκών περιφερειών και να ενισχυθεί η πρόσβαση των λιγότερο ανεπτυγμένων και απομακρυσμένων περιοχών στις οικονομικές και κοινωνικές ευκαιρίες.
Στο ίδιο πλαίσιο, το Κοινοβούλιο ζητά την ολοκλήρωση του διευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών (TEN-T), καθώς και τον εντοπισμό των ελλείψεων στις υποδομές, των εγκαταλελειμμένων ή ανεπαρκώς εξυπηρετούμενων σιδηροδρομικών τμημάτων και των διασυνοριακών συνδέσεων που μπορούν να προσφέρουν σημαντική προστιθέμενη αξία. Η διαλειτουργικότητα των δικτύων, η καινοτομία και η σύνδεση του σιδηροδρόμου με άλλα μέσα μεταφοράς θεωρούνται απαραίτητες προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση ενός ενιαίου ευρωπαϊκού συστήματος μετακινήσεων.
Καθοριστικός παράγοντας για την υλοποίηση του σχεδιασμού είναι η εξασφάλιση επαρκών, σταθερών και μακροπρόθεσμων πόρων. Οι ευρωβουλευτές ζητούν την πλήρη αξιοποίηση των υφιστάμενων και μελλοντικών ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων, με ιδιαίτερη έμφαση στον επόμενο πολυετή δημοσιονομικό προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Παράλληλα, υποστηρίζουν τη διατήρηση και ενίσχυση του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη» (Connecting Europe Facility – CEF), καθώς και τη στήριξη των σιδηροδρομικών επενδύσεων μέσω των εθνικών σχεδίων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο κόστος των εισιτηρίων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι η οικονομικά προσιτή μετακίνηση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στις μεταφορές και για την αντιμετώπιση της λεγόμενης μεταφορικής φτώχειας. Για τον λόγο αυτό, καλεί τις κυβερνήσεις και τους σιδηροδρομικούς φορείς να προωθήσουν πιο προσιτά κόμιστρα, μειωμένες τιμές για συγκεκριμένες κατηγορίες επιβατών και κατάλληλα προγράμματα συνδρομών. Ζητεί επίσης μεγαλύτερη διαφάνεια στην τιμολόγηση, ώστε οι ταξιδιώτες να μπορούν να συγκρίνουν εύκολα τις διαθέσιμες επιλογές, ανεξάρτητα από τον φορέα εκμετάλλευσης ή τη χώρα στην οποία πραγματοποιούν την κράτησή τους.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ευρωβουλευτές χαιρετίζουν τις νομοθετικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα δικαιώματα των επιβατών και τις σιδηροδρομικές υπηρεσίες, οι οποίες αναμένεται να συμβάλουν στη δημιουργία πιο διαλειτουργικών και εύχρηστων συστημάτων ενημέρωσης και έκδοσης εισιτηρίων.
Ο εισηγητής της έκθεσης, Βισέντ Μαρζά Ιμπάνιεθ, από την ομάδα των Πρασίνων/Ευρωπαϊκής Ελεύθερης Συμμαχίας, τόνισε ότι η σύνδεση των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων με τρένα υψηλής ταχύτητας μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μετατόπιση των επιβατικών μετακινήσεων από τα αεροπλάνα προς τον σιδηρόδρομο. Όπως επισήμανε, η εξέλιξη αυτή μπορεί να περιορίσει την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, να δημιουργήσει αξιοπρεπείς θέσεις εργασίας και να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι οι επενδύσεις πρέπει να καλύπτουν το σύνολο της Ευρώπης, ακόμη και μέσω της αξιοποίησης πράσινων ομολόγων για σιδηροδρομικά έργα, χωρίς να αποβαίνουν εις βάρος των προαστιακών και περιφερειακών γραμμών που εξυπηρετούν τις καθημερινές ανάγκες των πολιτών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε παρουσιάσει τον Νοέμβριο του 2025 σχέδιο δράσης για την ανάπτυξη ενός ταχύτερου, περισσότερο διαλειτουργικού και καλύτερα συνδεδεμένου ευρωπαϊκού δικτύου έως το 2040. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, από το 2014 έχουν διατεθεί περισσότερα από 100 δισ. ευρώ από ευρωπαϊκά προγράμματα για έργα σιδηροδρομικών υποδομών.
Η νέα κοινοβουλευτική παρέμβαση αναδεικνύει ότι η ανάπτυξη των σιδηροδρόμων υψηλής ταχύτητας δεν αφορά αποκλειστικά τη μείωση του χρόνου ταξιδιού μεταξύ των μεγάλων μητροπολιτικών κέντρων. Συνδέεται άμεσα με την οικονομική ολοκλήρωση της Ευρώπης, την περιφερειακή ανάπτυξη, την κοινωνική συνοχή και την πράσινη μετάβαση. Το ζητούμενο για τα επόμενα χρόνια είναι εάν οι ευρωπαϊκές δεσμεύσεις θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένα έργα, επαρκή χρηματοδότηση και υπηρεσίες που θα είναι πραγματικά προσβάσιμες και οικονομικά προσιτές για όλους τους πολίτες.