Τα εντυπωσιακά επιτεύγματα και ο μακρύς δρόμος της ανασυγκρότησης

Είκοσι εννέα χρόνια αφότου ξεκίνησα τον διπλό αγώνα διάσωσης του Τατοΐου – διάσωσης του παρελθόντος του και διάσωσης του παρόντος  του, για να μπορέσει να υπάρξει ένα μέλλον –, είκοσι τρία χρόνια αφού ο πυρήνας του Κτήματος κηρύχτηκε διατηρητέος, χάρη στην προεργασία που έφερα σε πέρας με την αποτελεσματική αρωγή της Ελληνικής Εταιρείας, πώς να μην είμαι ευτυχής με το σημερινό αποτέλεσμα, βλέποντας το Τατόι, αποκατεστημένο να αποδίδεται όχι μόνον στο ελληνικό, αλλά και στο διεθνές κοινό;

Για κάποιον που έζησε με οργή και πόνο ψυχής τη μακρά σειρά των βανδαλισμών και των κλοπών και που πλειστάκις είδε στο δάσος σκόρπια τα κλοπιμαία, που επιτήδειοι παράτησαν, έχοντας υπερεκτιμήσει τις δυνατότητές τους μέχρι να φτάσουν και να φορτώσουν τη λεία στα αυτοκίνητα, δεν μπορεί όχι μόνον να μην πανηγυρίζει με τη σημερινή κατάσταση, αλλά και να μη συγχαρεί όλους εκείνους που συνεργαζόμενοι μετέτρεψαν έναν ερειπιώνα στο κτήμα που ο Γεώργιος Α’ θα αναγνώριζε ότι αισθητικά είναι πολύ κοντά με το Τατόι που ο ίδιος είχε οραματιστεί και σε μεγάλο βαθμό πραγματώσει και που στη συνέχεια κακοποιήθηκε από την κακία των ανθρώπων και την καταστρεπτική μανία αλλεπάλληλων πυρκαγιών.

Επί δεκαετίες το Τατόι ήταν μια μείζων πρόκληση. Πρόκληση πολιτισμού και πρόκληση δημοκρατίας. Μη ανταποκρινόμενοι όπως άρμοζε σε αυτήν, είναι σαφές ότι υστερούσαμε και στα δυο αυτά καίρια επίπεδα. Κι ότι όσοι συντηρούσαν αυτή την κατάσταση καταστρέφοντας έναν ανυπεράσπιστο ιστορικό χώρο ή αδιαφορώντας και επιχαίροντας για την άθλια τύχη του, πρόσφεραν κάκιστη υπηρεσία στον λαό, όχι μόνον στερώντας τον από ένα στολίδι της ιστορίας και της γης του, αλλά ενσταλάζοντας στην ψυχή του την άποψη ότι ένα μνημείο μπορεί, για να μην πούμε οφείλει, να πέσει θύμα πολιτικών προτιμήσεων και παθών.

Το θλιβερό αυτό κεφάλαιο έκλεισε το 2019. Τη σύνθετη προσπάθεια αναγέννησης ενός ολόκληρου κόσμου, δεν ανέκοψε ούτε η πυρκαγιά του 2021, η μεγαλύτερη και πλέον καταστρεπτική στην ιστορία του Κτήματος.

Τα κτιριακά κελύφη αναστηλώθηκαν, ο ανακτορικός κήπος – η μεγαλύτερη απώλεια της φωτιάς του 2021, καθότι ουδέποτε είχε καεί στο παρελθόν – ξαναφυτεύτηκε και ολοκληρώθηκαν τα έργα υποδομής με έντονη την περιβαλλοντική μέριμνα.

Μη έχοντας πλήρη την εικόνα της διαμόρφωσης του ανακτόρου ως μουσείου εσωτερικά, εκφράζω την ευχή όχι μόνον της παρουσίασης σε αυτό, κατά τρόπο νηφάλιο και αντικειμενικό, του μακρού κεφαλαίου της πρόσφατης εθνικής ιστορίας που αυτό αντιπροσωπεύει, αλλά και της αναβίωσης ατμόσφαιρας σπιτιού, ατμόσφαιρας κατοικημένου οικογενειακού χώρου, από την επιτυχία ή όχι της οποίας μεγάλως εξαρτάται η ποιότητα του μουσειολογικού εγχειρήματος.

Παρά τα εντυπωσιακά επιτεύγματα, ο δρόμος ανασυγκρότησης του Τατοΐου είναι ακόμη μακρύς. Τόσον εις ό,τι αφορά τις αποκαταστάσεις – όπου ο παρατημένος (πλην μαυσωλείου και ναού) χώρος του βασιλικού κοιμητηρίου στο Παλαιόκαστρο περιμένει ακόμα τη φροντίδα μας – όσο και σχετικά με τη θεσμική οργάνωση και την ανθρώπινη στελέχωση που θα συντροφεύσει και θα εξασφαλίσει στο διηνεκές το Τατόι και θα το ανοίξει σε συνεργασίες με ομοειδείς χώρους ανά τον κόσμο. Το θέμα επείγει.

Περαίνοντας ας μου επιτραπεί μία ακόμη σκέψη. Ας διασωθεί για λόγους ιστορικής δικαιοσύνης σε χώρο του μουσείου, η μνήμη του φτωχού μεταπολεμικού Τατοΐου, όπου η έγνοια της οικονομίας ήταν αισθητή τόσο στις σελίδες του αρχείου του Κτήματος, όσο και στην όψη και την επίπλωση του ίδιου του ανακτόρου. Κάτι που τιμά τους τότε ενοίκους του.

Ο Κωνσταντίνος Σταματόπουλος είναι ιστορικός και α’ αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού