Κύπρος: Αντιμέτωπη με πολλές προκλήσεις και εμπόδια
Πρώτα η Ουκρανία
Βασική προτεραιότητα – και αυτό έχει κατατεθεί και δημοσίως από τη Λευκωσία – αποτελεί το Ουκρανικό. Η κυπριακή προεδρία το θέτει σε τέσσερα βασικά επίπεδα, με έναν επιπλέον συναφή άξονα. Πρώτο είναι το ζήτημα της διατήρησης της στήριξης του Κιέβου σε διπλωματικό, πολιτικό, οικονομικό, ανθρωπιστικό, στρατιωτικό και ενεργειακό επίπεδο. Το δεύτερο είναι η διασφάλιση της βιωσιμότητας οποιασδήποτε διευθέτησης, μαζί με τον σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Ουκρανίας. Τρίτο είναι η σύνδεση του Ουκρανικού με την ασφάλεια και την άμυνα της ίδιας της ΕΕ και τέταρτο το κεφάλαιο της συνοχής των κρατών – μελών γύρω από το ζήτημα, μια ιδιαίτερα απαιτητική υπόθεση. Ο επιπλέον άξονας αφορά τη σχέση του Ουκρανικού με τη διεύρυνση της Ενωσης, με την κυρίαρχη άποψη να είναι ότι αυτή αποτελεί γεωστρατηγικό εργαλείο, ιδιαίτερα στην περίπτωση της άμεσα συνδεδεμένης με το Ουκρανικό Μολδαβίας.
Με ορίζοντα το 2030
Στο κεφάλαιο της ασφάλειας και της άμυνας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η κυπριακή προεδρία προτάσσει την ανάληψη μεγαλύτερης ευθύνης σε ολόκληρο το φάσμα των απειλών, μέσω της εφαρμογής της Λευκής Βίβλου για την Ευρωπαϊκή Αμυνα και του Οδικού Χάρτη για την Αμυντική Ετοιμότητα έως το 2030. Με το πρώτο να έχει εγκριθεί τον Μάρτιο του προηγούμενου έτους και το δεύτερο να έχει δημοσιευθεί τον Οκτώβριο, το εξάμηνο αυτό θεωρείται εξαιρετικά σημαντικό για τις αποφάσεις στο Συμβούλιο, τις νομοθετικές διαδικασίες, αλλά και για το να τεθούν οι βάσεις για την επιτυχία της πρακτικής υλοποίησης του εγχειρήματος. Για τη Λευκωσία, προτεραιότητα αποτελεί τόσο η σχέση με το ΝΑΤΟ όσο και η προώθηση του διαλόγου με τις ΗΠΑ. Παράλληλα, έμφαση θα δοθεί στην εσωτερική ασφάλεια και την κυβερνοασφάλεια, αλλά και στο Μεταναστευτικό ως ζήτημα ασφάλειας, με καλύτερη προστασία των συνόρων, διαχείριση των ροών και ενίσχυση των επιστροφών.
Διαχείριση Μεταναστευτικού
Βεβαίως, το κεφάλαιο «Μετανάστευση και Ασυλο» είναι μείζον και συνιστά από μόνο του ξεχωριστή κατηγορία. Η Κύπρος, ως χώρα πρώτης εισόδου, αντιμετώπισε εξαιρετικά σοβαρό πρόβλημα, αλλά και επικρίσεις, όταν αναγκάστηκε να λάβει μέτρα αυστηρότερα από τα προβλεπόμενα για να διαχειριστεί την κατάσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι στη διάρκεια της κυπριακής προεδρίας, όσον αφορά αυτό το ζήτημα, η έμφαση δίδεται στην πρακτική εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Ασυλο, μέσω του οποίου θα διασφαλιστεί και στην πράξη η αλληλεγγύη, με τις απαραίτητες επανεγκαταστάσεις σε όλα τα κράτη – μέλη, αλλά και η ενίσχυση του συστήματος επιστροφών για όσους κριθεί ότι δεν δικαιούνται να παραμείνουν. Ολα τα πιο πάνω αφορούν άμεσα και την Ελλάδα, της οποίας οι θέσεις στο ζήτημα αυτό ταυτίζονται απόλυτα με τις κυπριακές.
Ο ρόλος στη Μέση Ανατολή
Ενα άλλο κεφαλαιώδες θέμα στο οποίο η κυπριακή προεδρία αναμενόμενα δίνει ιδιαίτερη έμφαση είναι η εξωτερική πολιτική, με το βάρος να πέφτει στη Μέση Ανατολή. Η Λευκωσία αξιοποίησε τις δραματικές αλλαγές των τελευταίων χρόνων για να κερδίσει την εμπιστοσύνη και τον σεβασμό ως προς τον ρόλο και τις δυνατότητές της, κάτι που φάνηκε και στην πράξη τόσο με τον κρίσιμο ρόλο που διαδραμάτισε στο κεφάλαιο της βοήθειας προς τη Γάζα όσο και στις ευρύτερες ισορροπίες στην περιοχή. Σκοπεύει, λοιπόν, να επενδύσει περαιτέρω σε αυτό, καθώς δεν πρέπει να λησμονείται ότι η ανάπτυξη αυτών των σχέσεων έγινε κυρίως με την προοπτική που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Ενωση σε σειρά ζητημάτων για τα κράτη της περιοχής, είτε μιλάμε για τη λεβαντίνη περιοχή και το Ισραήλ είτε για κράτη της Αραβικής Χερσονήσου είτε για την Αίγυπτο.
Το σκεπτικό είναι ότι, εάν η Κύπρος δημιούργησε όλο αυτό το πλέγμα σχέσεων ως κράτος – μέλος της ΕΕ, με τη βοήθεια φυσικά του γεωγραφικού πλεονεκτήματος, το έργο που μπορεί να επιτευχθεί με την Κύπρο στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, στη λογική της διευκόλυνσης και της ανάπτυξης νέων πρωτοβουλιών και έργων, είναι πολύ μεγαλύτερο. Η κυπριακή προεδρία σκοπεύει να κινηθεί στη λογική του πυλώνα της ΕΕ «Open to the World», δηλαδή «Ανοιχτή προς τον κόσμο», ο οποίος προωθεί την εμβάθυνση των σχέσεων των «27» με τρίτα κράτη από την περιοχή αλλά και αλλού, σε όλα τα επίπεδα, και στα υπηρεσιακά έγγραφα αποκαλείται «Εξωστρέφεια της Ευρωπαϊκής Ενωσης», ένας σαφέστερος όρος για το σύνολο των επιδιώξεων του πυλώνα.
Ενέργεια και GSI
Στον τομέα της ενέργειας, η Κύπρος αναμένεται να θέσει στο επίκεντρο τη συνέχιση της προσπάθειας για ενεργειακή αυτονομία της Ενωσης, μέρος της οποίας αποτελεί και η πλέον πονεμένη ιστορία του καλωδίου ηλεκτροδότησης Great Sea Interconnector, το οποίο θα συνδέσει το Ισραήλ με την Κύπρο και την Κύπρο με την Ελλάδα και κατ’ επέκταση με ολόκληρο το ευρωπαϊκό δίκτυο. Η Ενωση, η οποία χρηματοδοτεί το έργο, επιθυμεί να δει το εγχείρημα να προχωρεί, και θεωρείται προβλέψιμο ότι η Κύπρος θα αξιοποιήσει τον ρόλο της στην προεδρία της ΕΕ ώστε να πιέσει για συλλογική ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Αγκυρα, η οποία στο παρελθόν παρεμπόδισε παρανόμως την πρόοδο του έργου.
Η άλλη όψη
Τούτου λεχθέντος, υπάρχουν και τα προβλήματα, όπως και οι αμφιβολίες. Κάθε άλλο παρά τυχαίες ήταν οι ανώνυμες αναφορές σε ΜΜΕ ότι κάποιοι στις Βρυξέλλες και σε εθνικές πρωτεύουσες ανησυχούν για το πώς θα εξελιχθεί η κυπριακή προεδρία «σε σχέση με την Τουρκία». Πρόκειται ουσιαστικά για πιέσεις, κυρίως σε ό,τι αφορά το πρόγραμμα SAFE. Η Κύπρος θα το προωθήσει – και τη συμφέρει η προώθησή του -, δεν είναι όμως διατεθειμένη να αποσύρει, χωρίς σημαντικό πολιτικό αντάλλαγμα, το βέτο που έχει θέσει, μαζί με την Αθήνα, στη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Πέραν τούτου, διπλωματική πηγή στη Λευκωσία σημείωσε, επαναλαμβάνοντας όσα λέγονται το τελευταίο διάστημα στην Κύπρο, ότι επ’ ουδενί λόγω θα χρησιμοποιηθεί η προεδρία για εθνικά ζητήματα της χώρας, συμπληρώνοντας ότι η Λευκωσία δεν είναι διατεθειμένη να απολέσει τον πολύτιμο ρόλο που απέκτησε στην περιοχή ως ενεργούσα εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Εξάλλου – όπως επίσης επισημαίνεται και ορθώς – η ίδια πηγή υπέδειξε ότι η προεδρεύουσα χώρα δεν καθορίζει το τι θα συζητηθεί και τι όχι. Σε παρατήρησή μας ότι καθορίζει, ωστόσο, το πότε θα συζητηθεί κάτι, η πηγή απάντησε: «Ουδέν σχόλιο».