“Yamato-1” – Τι «θαύμα» της Ιαπωνίας: Το πρώτο πλοίο στον κόσμο χωρίς προπέλα

Το Yamato-1 κατέχει μια ξεχωριστή θέση στην ιστορία της ναυπηγικής: ήταν το πρώτο πλοίο παγκοσμίως που μετέφερε ανθρώπους χρησιμοποιώντας μαγνητοϋδροδυναμική πρόωση (Magnetohydrodynamic Drive – MHD), χωρίς προπέλες, άξονες ή κινούμενα μηχανικά μέρη. Ένα τεχνολογικό πείραμα που έμοιαζε να έρχεται από το μέλλον, αλλά κατέληξε να παραμείνει μια εντυπωσιακή –και μοναδική– παρένθεση.

Η μαγνητοϋδροδυναμική πρόωση βασίζεται στη δύναμη Lorentz. Το θαλασσινό νερό, χάρη στα άλατα που περιέχει, είναι ελαφρώς αγώγιμο. Όταν ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο αλληλεπιδρά με ηλεκτρικό ρεύμα μέσα στο νερό, τα φορτισμένα ιόντα επιταχύνονται και, σύμφωνα με τον κανόνα του δεξιού χεριού, δημιουργείται ώθηση. Με απλά λόγια, το ίδιο το νερό γίνεται το “μέσο πρόωσης”, χωρίς έλικες, χωρίς κραδασμούς, χωρίς μηχανικό θόρυβο.

Το Yamato-1, ιαπωνικό πρωτότυπο πλήρους κλίμακας, δοκιμάστηκε το 1992 και αποτέλεσε το μοναδικό πλοίο MHD που μπήκε ποτέ σε επιχειρησιακές δοκιμές με επιβάτες. Χρησιμοποιούσε έναν επαγωγικό τύπο MHD, με υπεραγώγιμα πηνία ψυχόμενα με υγρό ήλιο, ώστε να δημιουργούνται τα εξαιρετικά ισχυρά μαγνητικά πεδία που απαιτούνται. Το ρεύμα περνούσε από το θαλασσινό νερό και η ώθηση παραγόταν απευθείας μέσα στον αυλό πρόωσης.

Το βασικό πρόβλημα, όμως, αποδείχθηκε ανυπέρβλητο: η απόδοση. Η συνολική ενεργειακή απόδοση του συστήματος δεν ξεπερνούσε το 15%, ενώ η τελική ταχύτητα έφτανε μόλις τα 15 χιλιόμετρα την ώρα, περίπου 8 κόμβους. Για σύγκριση, ακόμη και ένα συμβατικό πλοίο με απλή προπέλα επιτυγχάνει πολλαπλάσια αποδοτικότητα με σαφώς μικρότερο τεχνολογικό κόστος. Το θαλασσινό νερό, παρά την αγωγιμότητά του, δεν είναι ιδανικό ρευστό για τέτοιου είδους πρόωση, εκτός αν “εμπλουτιστεί” τεχνητά με περισσότερα ιόντα — κάτι πρακτικά ασύμφορο για ανοιχτή θάλασσα.

Έτσι, παρά τη φουτουριστική του αύρα, το Yamato-1 δεν άνοιξε ποτέ τον δρόμο για μια νέα γενιά πλοίων. Παρέμεινε για χρόνια εκθεσιακό αντικείμενο στο Kobe Maritime Museum, ως σύμβολο τεχνολογικής τόλμης και επιστημονικής φιλοδοξίας, μέχρι που τελικά αποσύρθηκε και διαλύθηκε το 2016.

Η έρευνα στη μαγνητοϋδροδυναμική πρόωση δεν έχει σταματήσει εντελώς, κυρίως σε θεωρητικό ή εργαστηριακό επίπεδο, αλλά τα θεμελιώδη φυσικά και ενεργειακά εμπόδια παραμένουν. Όπως και άλλα τεχνολογικά “θαύματα” που δεν βρήκαν ποτέ πρακτική εφαρμογή —όπως τα σοβιετικά ekranoplan τύπου Lun— το Yamato-1 κατέληξε να είναι περισσότερο ένα τεχνολογικό σύμβολο παρά μια λύση.

Το παράδοξο είναι ότι, σε μικρή κλίμακα, η τεχνολογία είναι εντυπωσιακά απλή: ένα στοιχειώδες MHD σύστημα μπορεί να κατασκευαστεί ακόμη και σε… νεροχύτη κουζίνας. Όμως, άλλο η φυσική επίδειξη και άλλο η πρόωση ενός πλοίου στη θάλασσα. Το Yamato-1 απέδειξε ότι η ιδέα λειτουργεί. Ταυτόχρονα, απέδειξε και γιατί, τουλάχιστον προς το παρόν, η ταπεινή προπέλα παραμένει αξεπέραστη.