Το οικονομικό προσπέρασμα του αιώνα έχει ημερομηνία – Η Κίνα θα ξεπεράσει τις ΗΠΑ, αλλά όχι όπως πιστεύαμε
Για δεκαετίες, το μεγάλο ερώτημα της παγκόσμιας οικονομίας ήταν πότε –και πώς– η Κίνα θα εκτοπίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες από την κορυφή της παγκόσμιας οικονομικής ιεραρχίας. Οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις συχνά θυμίζουν επιστημονική φαντασία: βασίζονται σε δεδομένα του παρόντος, τα προεκτείνουν δεκαετίες μπροστά και αναγκαστικά αγνοούν απρόβλεπτους παράγοντες όπως γεωπολιτικές κρίσεις, τεχνολογικές ανατροπές ή κοινωνικές μεταβολές. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένες τάσεις είναι αρκετά ισχυρές ώστε να προσφέρουν μια σχετικά καθαρή εικόνα για το μέλλον.
Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις του Centre for Economics and Business Research (Cebr), το μεγάλο οικονομικό προσπέρασμα θα έρθει νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν: η Κίνα προβλέπεται πλέον να ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε ονομαστικό ΑΕΠ το 2045, σχεδόν δώδεκα χρόνια νωρίτερα από προηγούμενες προβλέψεις. Ωστόσο, αυτό που κάνει την πρόβλεψη πραγματικά ενδιαφέρουσα δεν είναι η ημερομηνία, αλλά ο τρόπος με τον οποίο θα συμβεί. Δεν πρόκειται για μια εκρηκτική άνοδο της Κίνας, αλλά για ένα σταδιακό «σβήσιμο» των Ηνωμένων Πολιτειών, σε έναν κόσμο όπου και οι δύο υπερδυνάμεις θα χάνουν δυναμική, με την αμερικανική οικονομία να φθείρεται ταχύτερα.
Σε ιστορικό πλαίσιο, η επιστροφή της Κίνας στην κορυφή δεν αποτελεί ανωμαλία. Για μεγάλα χρονικά διαστήματα από τον 10ο έως τον 18ο αιώνα, η Κίνα ήταν η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, στηριζόμενη σε τεράστιο πληθυσμό, παραγωγική γεωργία και πρώιμη τεχνολογική πρόοδο. Η απώλεια της πρωτοκαθεδρίας ήρθε με τη Βιομηχανική Επανάσταση και την άνοδο της Δύσης. Υπό αυτή την έννοια, η μελλοντική υπεροχή της Κίνας μοιάζει περισσότερο με επιστροφή σε μια ιστορική «κανονικότητα» παρά με μια ριζική ανατροπή.
Σήμερα, η Κίνα έχει ήδη φτάσει στο καθεστώς χώρας μεσαίου-υψηλού εισοδήματος. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της, προσαρμοσμένο στην ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, ξεπερνά τις 29.000 δολάρια, ενώ σε όρους αγοραστικής δύναμης το συνολικό κινεζικό ΑΕΠ είναι ήδη σαφώς μεγαλύτερο από αυτό των ΗΠΑ. Η επιβράδυνση της ανάπτυξης είναι εμφανής σε σχέση με τα εντυπωσιακά ποσοστά της προηγούμενης δεκαετίας, όμως παραμένει ισχυρότερη από εκείνη των περισσότερων ανεπτυγμένων οικονομιών.
Ταυτόχρονα, τα διαρθρωτικά προβλήματα πληθαίνουν. Η κρίση στον τομέα των ακινήτων, η υποτονική εγχώρια κατανάλωση και η αυξημένη ανεργία των νέων λειτουργούν ως βαρίδια για την οικονομία. Παρά ταύτα, το εξωτερικό εμπόριο συνεχίζει να προσφέρει στήριξη, με τις κινεζικές εξαγωγές να καταγράφουν ιστορικά υψηλά πλεονάσματα. Το συμπέρασμα των αναλυτών είναι σαφές: η Κίνα δεν θα ξαναγίνει ο αδιαμφισβήτητος κινητήρας της παγκόσμιας ανάπτυξης, αλλά θα διατηρήσει έναν σταθερό, αν και χαμηλότερο, ρυθμό μεγέθυνσης που αρκεί για να τη φέρει στην κορυφή σε βάθος χρόνου.
Στον αντίποδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζουν σημάδια κόπωσης. Βραχυπρόθεσμα, η τεχνολογική υπεροχή και η ανθεκτικότητα της κατανάλωσης στηρίζουν την ανάπτυξη. Μακροπρόθεσμα, όμως, τα προβλήματα συσσωρεύονται. Το δημόσιο χρέος έχει εκτοξευθεί σε επίπεδα που προκαλούν ανησυχία, τα δημοσιονομικά ελλείμματα διευρύνονται και ο αυξανόμενος προστατευτισμός περιορίζει τις προοπτικές ανάπτυξης. Παράλληλα, οι αυστηρότερες πολιτικές στο μεταναστευτικό απειλούν να στερήσουν από την αμερικανική οικονομία πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο και εργατικό δυναμικό.
Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι αυτή μιας Κίνας που «κατακτά τον κόσμο», αλλά ενός διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων που μεταβάλλεται αργά και σχεδόν αθόρυβα. Το προσπέρασμα του 2045, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα είναι περισσότερο το αποτέλεσμα της σχετικής παρακμής των ΗΠΑ παρά μιας νέας κινεζικής οικονομικής έκρηξης. Σε έναν κόσμο χαμηλότερης ανάπτυξης, υψηλότερων χρεών και εντεινόμενων γεωοικονομικών εντάσεων, η πρωτιά θα αλλάξει χέρια όχι με θόρυβο, αλλά με σταδιακή φθορά.