Πιο δεξιά από την Ακροδεξιά

Η σύγκρουση των ΗΠΑ με την Ευρώπη κλιμακώνεται καθημερινά. Παράλληλα, ο ιδεολογικός πόλεμος που έχει κηρύξει ο Τραμπ εναντίον της Ευρώπης δημιουργεί το εύφορο έδαφος για την άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη.

Για την ιδεολογική στάση των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη, υπάρχουν σαφείς αναφορές στο έγγραφο της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας (National Security Strategy), που δημοσιοποιήθηκε πρόσφατα, όπου υποστηρίζεται ότι η οικονομική παρακμή της Ευρώπης ωχριά μπροστά στην πραγματική και πιο έντονη προοπτική της «πολιτισμικής εξάλειψης».

Η κυβέρνηση Τραμπ δεν αμφισβητεί απλώς επιμέρους ευρωπαϊκές πολιτικές, αλλά το ίδιο το ευρωπαϊκό πρόταγμα: την ιδέα ότι μια μεταεθνική, κανονιστική, πολυμερής και αξιακά φιλελεύθερη ένωση μπορεί να αποτελέσει πρότυπο διεθνούς τάξης.

Οι αμερικανικές ιδεολογικές αιτιάσεις έχουν μεγάλες ομοιότητες με εκείνες της Ρωσίας. Στο ετήσιο μήνυμα των ΗΠΑ προς τη Ρωσία αναφέρεται ότι «Αμερικανοί και Ρώσοι πρεσβεύουν τις ίδιες αξίες».

Αρα, οι Ευρωπαίοι και οι Αμερικανοί (υπό τον Τραμπ) δεν μοιράζονται πλέον τις ίδιες αξίες.

Τις ίδιες θέσεις έχει υποστηρίξει και ο Πεσκόφ, που δηλώνει ότι η Ρωσία υποστηρίζει «θεωρητικά» τη νέα στρατηγική εθνικής ασφάλειας του Τραμπ, αν και η Μόσχα θα παρακολουθεί αν θα εφαρμοστεί στην πράξη. Για πρώτη φορά τόσο ξεκάθαρα, η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ σκιαγραφεί την Ευρώπη όχι ως αυτονόητο σύμμαχο, αλλά ως έναν ιδεολογικά «παρεκκλίνοντα» χώρο που πρέπει να «διορθωθεί».

Αυτές οι αιτιάσεις θυμίζουν έντονα τη Θεωρία της Μεγάλης Αντικατάστασης, που είναι το ιερό δισκοπότηρο της ευρωπαϊκής Ακροδεξιάς. Σύμφωνα με αυτήν την εθνικιστική, ακροδεξιά θεωρία συνωμοσίας, που διαδόθηκε από τον γάλλο συγγραφέα Ρενό Καμί, υποστηρίζεται ότι οι Γάλλοι, και οι λευκοί ευρωπαϊκοί πληθυσμοί γενικά, αντικαθίστανται δημογραφικά και πολιτιστικά από μη λευκούς λαούς – ειδικά από χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία – μέσω της μαζικής μετανάστευσης, της δημογραφικής ανάπτυξης και της πτώσης του ποσοστού γεννήσεων των λευκών ευρωπαίων.Την ακραία εκδοχή αυτών των αντιλήψεων εξέφρασε ο Ιλον Μασκ, που αναρωτήθηκε «Πόσον καιρό θα πάρει μέχρι να διαλυθεί η ΕΕ;», ζητώντας την κατάργησή της ύστερα από το πρόστιμο των 120 εκατ. ευρώ που επέβαλε στο Χ η Κομισιόν.

Το έγγραφο της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας δέχτηκε σφοδρές επικρίσεις. Ξεχωρίζουμε αυτή της Αν Απλμπομ:

«Παρά το όνομά της, αυτή η στρατηγική εθνικής ασφάλειας δεν είναι στην πραγματικότητα ένα έγγραφο στρατηγικής. Είναι ένα σημείωμα αυτοκτονίας… Αν και δεν κατονομάζουν κράτη που θα μπορούσαν να απειλήσουν την Αμερική, οι συγγραφείς εστιάζουν σε μια εχθρική ιδεολογία. Δεν είναι ο κινεζικός κομμουνισμός, η ρωσική απολυταρχία ή ο ισλαμικός εξτρεμισμός, αλλά μάλλον η ευρωπαϊκή φιλελεύθερη δημοκρατία».

Ο Carl Bildt, πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, χαρακτήρισε τις θέσεις της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας «πιο δεξιά από την Ακροδεξιά».

Συνοψίζοντας, ο κοινός ιδεολογικός αντίπαλος ΗΠΑ και Ρωσίας είναι η Ευρώπη. Οι ομοιότητες στη ρητορεία είναι ανατριχιαστικές. Θα μπορούσε να παρατηρήσει κάποιος ότι η μόνη διαφορά τους είναι ότι η Ρωσία επικεντρώνει την πολεμική της στο όνομα των παραδοσιακών αξιών, ενώ οι ΗΠΑ κάνουν κριτική στο όνομα της ισχύος και της ανελευθερίας. Ο Τραμπ δεν αμφισβητεί απλώς επιμέρους ευρωπαϊκές πολιτικές, αλλά το ίδιο το ευρωπαϊκό πρόταγμα. Η Ευρώπη είναι καρφί στα μάτια και των δύο. Το πώς αντιδρά και το πώς πρέπει να αντιδράσει θα είναι αντικείμενο επόμενου σημειώματος.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι διδάκτωρ Βαλκανικών Σπουδών, εκδότης και συγγραφέας