H ολομέλεια του Αρείου Πάγου δικαιώνει τους δανειολήπτες για τον νόμο Κατσέλη

Σημαντική απόφαση υπέρ των δανειοληπτών εξέδωσε η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου υιοθετώντας την εισήγηση του αντιπροέδρου του Ανώτατου Δικαστηρίου Σωτήρη Πλαστήρα.

Η Ολομέλεια με ευρεία πλειοψηφία αποφάσισε ότι οι τόκοι στα δάνεια, όσων έχουν υπαχθεί στο νόμο Κατσέλη θα υπολογίζονται με βάση τη μηνιαία δόση και όχι με βάση το σύνολο του ποσού.

Η απόφαση αφορά περί τους 350 χιλιάδες δανειολήπτες, καθώς πλέον οι δόσεις των δανείων τους μειώνονται δραστικά σχεδόν καθίστανται άτοκα.

Το θέμα έφθασε στο ανώτατο δικαστήριο από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων, ενώ δεκάδες δικαστήρια σε όλη την επικράτεια αποφάσιζαν διαφορετικά για τον υπολογισμό των τόκων.

Στη δίκη που διεξήχθη πριν ένα χρόνο, τον Φεβρουάριο του 2025, και η τότε Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών, εισηγούμενη οι τόκοι να υπολογίζονται στη μηνιαία δόση και όχι στο σύνολο της οφειλής.

Ειδικότερα κατά την εκδίκαση της υπόθεσης η κυρία Αδειλίνη μεταξύ άλλων είχε σημειώσει πως «βασικό κριτήριο συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του, ο συνδυασμός της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ικανοποίησης των πιστωτών με τη βασική προστασία της προσωπικής αξιοπρέπειας και, συνακόλουθα, την εξασφάλιση και διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του».

Σύμφωνα με πληροφορίες υπέρ των δανειοληπτών τάχθηκαν 35 ανώτατοι δικαστικοί και 12 κατά.

Υπενθυμίζεται ότι η κρίσιμη αυτή υπόθεση έφθασε στο ανώτατο δικαστήριο από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων, ενώ δεκάδες δικαστήρια σε όλη την επικράτεια αποφάσιζαν διαφορετικά για τον υπολογισμό των τόκων.

Στη δίκη που διεξήχθη πριν ένα χρόνο, τον Φεβρουάριο του 2025, η τότε Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Γεωργία Αδειλίνη είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών, εισηγούμενη οι τόκοι να υπολογίζονται στη μηνιαία δόση και όχι στο σύνολο της οφειλής.

Ειδικότερα κατά την εκδίκαση της υπόθεσης η κυρία Αδειλίνη μεταξύ άλλων είχε σημειώσει πως «βασικό κριτήριο συνιστά η διασφάλιση της αξιοπρεπούς διαβίωσης του οφειλέτη και της οικογένειάς του, ο συνδυασμός της μεγαλύτερης κατά το δυνατόν ικανοποίησης των πιστωτών με τη βασική προστασία της προσωπικής αξιοπρέπειας και, συνακόλουθα, την εξασφάλιση και διατήρηση ενός στοιχειώδους επιπέδου διαβίωσης του οφειλέτη και των προστατευόμενων μελών της οικογένειάς του».

Τι μπορεί να σημαίνει η αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των τόκων

Η τοκοχρεολυτική εξόφληση, όπως αναφέρουν στελέχη του χρηματοοικονομικού τομέα, προβλέπεται από τον ίδιο τον νόμο Κατσέλη (άρθρο 9, παρ. 2, «Για τον προσδιορισμό της περιόδου τοκοχρεολυτικής εξόφλησης της οριζόμενης συνολικής οφειλής λαμβάνεται υπόψη το συνολικό ύψος της οφειλής και η οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη»). Και προσθέτουν ότι ο υπολογισμός των τόκων στη δόση σημαίνει άτοκη εξόφληση των δανείων.

Και ενώ φαίνεται ότι η υπόθεση αφορά μια πολύ συγκεκριμένη κατηγορία δανειοληπτών, αυτή του νόμου Κατσέλη (Ν. 3869/2010), που διέσωσαν την πρώτη κατοικία τους την περίοδο της κρίσης, συνήθως όχι ανώδυνα, καθώς ο νόμος δεν προστάτευε το σύνολο της περιουσίας, στελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα υπογραμμίζουν στα «ΝΕΑ» μια σειρά κινδύνων/ζημιών που μπορεί να επιφέρει ενδεχόμενη ανατροπή του υπολογισμού των τόκων για την οικονομία συνολικά.

Ξεκινώντας από την άμεση οικονομική ζημιά, αυτή υπολογίζεται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ, καθώς τα δάνεια του νόμου Κατσέλη είναι ενταγμένα στις τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Και αυτό γιατί τα επιχειρησιακά σχέδια των τιτλοποιήσεων είχαν εκπονηθεί με βάση την παραδοχή ότι οι οφειλές του άρθρου 9, παρ. 2 του Ν. 3869/2010 εξοφλούνται τοκοχρεολυτικά και εκτοκίζονται ως σύνολο, όπως ακριβώς προβλέπει ο νόμος. Ο κίνδυνος να μην εκτελεστούν τα business plans τιτλοποιήσεων που φέρουν την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου μπορεί να επιβαρύνει αντίστοιχα το Δημόσιο και τους φορολογούμενους.

Αυτό που ωστόσο φαίνεται να είναι η βασική πηγή ανησυχίας είναι ότι μια αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού των τόκων για μια κατηγορία δανειοληπτών θα δημιουργήσει νομική βάση ώστε όλοι οι οφειλέτες μη εξυπηρετούμενων δανείων που ρύθμισαν δάνειά τους μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού ή διμερώς να ζητήσουν αντίστοιχη μεταχείριση, δηλαδή τον ίδιο τρόπο υπολογισμού τόκων.

Δύο κίνδυνοι

Δύο επιπλέον κίνδυνοι που έχουν επισημάνει τραπεζικά στελέχη είναι πρακτικά η άτοκη εξόφληση των δανείων να επηρεάσει την κουλτούρα πληρωμών, καθώς θα μπορούσε να αποθαρρύνει συνεπείς δανειολήπτες που σε πολλές περιπτώσεις πιέζονται για να εξυπηρετήσουν το δάνειό τους να συνεχίσουν να είναι συνεπείς. Οι δυνητικές επιπτώσεις στα συναλλακτικά ήθη, τα υγιή χαρτοφυλάκια και τους ισολογισμούς των τραπεζών δεν μπορούν να υπολογιστούν, και μάλιστα σε μεσο-μακροπρόθεσμο ορίζοντα.

Τραπεζικά στελέχη επισημαίνουν πως ειδικά σε ό,τι αφορά τα στεγαστικά δάνεια ενδεχόμενη μετατροπή τους σχεδόν «άτοκα» σε περίπτωση που καταστούν μη εξυπηρετούμενα, θα έκανε τα κριτήρια δανειοδότησης αυστηρότερα και θα οδηγούσε σε λιγότερα και ακριβότερα δάνεια.

Βέβαια, το αν και κατά πόσο είναι βάσιμοι οι φόβοι που εκφράζουν στελέχη του χρηματοπιστωτικού τομέα σε περίπτωση που η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου συνταχθεί με την άποψη του εισηγητή θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενό της.