Η χώρα με δύο αγελάδες για κάθε πολίτη: Το γαλακτοκομικό θαύμα της Νέας Ζηλανδίας

Η Νέα Ζηλανδία συγκαταλέγεται ανάμεσα στις ελάχιστες οικονομίες του κόσμου με τόσο έντονη εξαγωγική εξειδίκευση σε έναν μόνο τομέα – τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Το νησιωτικό κράτος της Ωκεανίας έχει εξελιχθεί σε αδιαμφισβήτητο παγκόσμιο ηγέτη του «λευκού χρυσού», με παραγωγική βάση που υπερβαίνει κατά πολύ το μέγεθος της εσωτερικής αγοράς. Με πληθυσμό λίγο πάνω από πέντε εκατομμύρια κατοίκους και περίπου δέκα εκατομμύρια βοοειδή, διαθέτει σχεδόν δύο αγελάδες για κάθε πολίτη – μια από τις υψηλότερες αναλογίες διεθνώς.

Η γεωγραφία και το ήπιο, υγρό κλίμα δημιουργούν ιδανικές συνθήκες για εκτεταμένη βόσκηση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Τα φυσικά λιβάδια μειώνουν σημαντικά το κόστος εκτροφής, καθιστώντας την παραγωγή γάλακτος εξαιρετικά ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο. Έτσι, η χώρα παράγει περίπου 21 εκατομμύρια τόνους γάλακτος ετησίως – ποσότητα σχεδόν τριπλάσια από εκείνη χωρών με πολλαπλάσιο πληθυσμό.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ο εξαγωγικός προσανατολισμός της παραγωγής: το 95% του γάλακτος και των παραγώγων του διοχετεύεται στο εξωτερικό. Το ποσοστό αυτό θεωρείται εξαιρετικά υψηλό για βασικό καταναλωτικό αγαθό. Κατά το τελευταίο οικονομικό έτος, οι εξαγωγές γαλακτοκομικών απέφεραν πάνω από 26 δισ. δολάρια Νέας Ζηλανδίας, σημειώνοντας αύξηση άνω του 7%, χάρη στην άνοδο των διεθνών τιμών και τη ζήτηση προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας όπως βούτυρο, κρέμες και πρωτεΐνες γάλακτος.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την επιτυχία διαδραματίζει η Fonterra, η συνεταιριστική εταιρεία που ιδρύθηκε το 2000 και ελέγχει περίπου το 80% της εθνικής παραγωγής. Η Fonterra συγκεντρώνει σχεδόν όλο το φάσμα συλλογής, επεξεργασίας και εμπορίας, λειτουργώντας 29 εργοστάσια σε όλη τη χώρα. Την περίοδο 2024/2025 διαχειρίστηκε περίπου 19 δισ. λίτρα γάλακτος – αύξηση σχεδόν 3% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά – ενώ το 90% των εσόδων της προέρχεται από εξαγωγές.

Ανταγωνιστικότητα και εμπορικές συμφωνίες

Η ανταγωνιστικότητα της Νέας Ζηλανδίας έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: χαμηλό κόστος πρώτης ύλης, συγκεντρωτική οργάνωση παραγωγής και χαμηλότερες τιμές παραγωγού. Σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, οι Νεοζηλανδοί παραγωγοί λαμβάνουν μικρότερη τιμή ανά λίτρο, γεγονός που επιτρέπει πιο επιθετική τιμολογιακή πολιτική στις διεθνείς αγορές.

Η ενίσχυση των εμπορικών δεσμών με την Ε.Ε. αποτέλεσε στρατηγική επιλογή. Το νέο Συμφωνητικό Ελεύθερου Εμπορίου, που τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2024, αύξησε σημαντικά τις ποσοστώσεις εισαγωγών ευρωπαϊκών αγορών για βούτυρο και τυρί από τη Νέα Ζηλανδία, ενδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο τη θέση της στην παγκόσμια αγορά.

Περιβαλλοντικές προκλήσεις και κυβερνητικές παρεμβάσεις

Η οικονομική επιτυχία συνοδεύεται από σοβαρές περιβαλλοντικές προκλήσεις. Με περίπου δέκα εκατομμύρια βοοειδή και πάνω από 25 εκατομμύρια πρόβατα, οι αγροτικές δραστηριότητες ευθύνονται για σχεδόν το ήμισυ των εθνικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το μεθάνιο που παράγεται από τα μηρυκαστικά αποτελεί τον κύριο παράγοντα επιβάρυνσης.

Η κυβέρνηση είχε προγραμματίσει την επιβολή ειδικού τέλους για τις αγροτικές εκπομπές, στο πλαίσιο του πρώτου ολοκληρωμένου σχεδίου μείωσης ρύπων. Το δεύτερο σχέδιο, που παρουσιάστηκε στα τέλη του 2024, προέβλεπε εφαρμογή του μέτρου εντός του 2026. Ωστόσο, υπό την πίεση του αγροτικού τομέα και των ανησυχιών για απώλεια ανταγωνιστικότητας, η εφαρμογή μετατέθηκε για το 2030.

Παράλληλα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε χρηματοδότηση 400 εκατομμυρίων δολαρίων Νέας Ζηλανδίας για την επόμενη τετραετία, με στόχο την ανάπτυξη τεχνολογιών που θα μειώνουν τις εκπομπές στις κτηνοτροφικές μονάδες. Ενισχύεται επίσης το εθνικό ερευνητικό κέντρο για τα αγροτικά αέρια του θερμοκηπίου, με δεκάδες εκατομμύρια επιπλέον πόρους σε βάθος πενταετίας.

Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας

Η Νέα Ζηλανδία βρίσκεται πλέον σε μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία πλευρά, η γαλακτοκομική βιομηχανία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της οικονομίας και της εμπορικής της ισχύος. Από την άλλη, οι περιβαλλοντικές πιέσεις και οι διεθνείς δεσμεύσεις για το κλίμα απαιτούν μεταρρυθμίσεις που μπορεί να αλλάξουν ριζικά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.

Το μεγάλο ερώτημα για την επόμενη δεκαετία είναι αν η «λευκή υπερδύναμη» του πλανήτη θα κατορθώσει να διατηρήσει την παγκόσμια πρωτοκαθεδρία της, επενδύοντας ταυτόχρονα σε ένα βιώσιμο και περιβαλλοντικά ανθεκτικό αγροτικό σύστημα.