Οταν γνώρισα την Αλκη Ζέη: Πάντα ανοιχτή σε κάθε τι καινούργιο

Με όση γίνεται μεγαλύτερη ειλικρίνεια θα μου ήταν αδύνατον να φαντασθώ ότι τη σχέση μας με την Αλκη Ζέη που τη βίωνα ως μια συναρπαστική καθημερινότητα είτε αφορούσε σε μια συνεργασία μας για ένα της βιβλίο είτε για μια συνομιλία μας στα «ΝΕΑ» είτε τέλος στις πάμπολλες συναντήσεις και συζητήσεις μας σε σπίτια φίλων ή στο δικό της, θα ερχόταν κάποια στιγμή που θα τη λογάριαζα, λόγω της ίδιας βέβαια αποκλειστικά, ως μέρος μιας ιστορίας κάθε άλλο παρά προσωπικής της.

Μιας ιστορίας που, ανακαλώντας το συγκεκριμένο πρωταγωνιστικό της πρόσωπο, με όλα τα αξιέραστα και αξιοθύμητα ιδιαίτερα, προσωπικής κοπής, χαρακτηριστικά του, θα αναδύονταν ταυτόχρονα, μέσα στο ακριβές ιστορικό τους περίγραμμα, με εγκαυστική χαραγμένες στη συνείδηση ενός λαού, περιπέτειες αισθηματικής, κοινωνικής και πολιτικής τάξεως.

Γεγονός που γίνεται ακόμη πιο συγκλονιστικό, όταν συνδυάζεται με την Αλκη Ζέη καθώς εξοντωτικές για οποιονδήποτε άλλον δοκιμασίες (φυλακίσεις, εξορίες, αυτοεξορίες), όχι μόνο δεν ανέστειλαν τη δημιουργία ενός τεράστιου συγγραφικού έργου (θα υποτιμούσαμε τις γνώσεις των αναγνωστών μας αν αραδιάζαμε τους τίτλους των επιμέρους βιβλίων της) αλλά δεν έδειχναν να τη βαραίνουν ούτε όσο ένα πούπουλο.

Είτε μιλούσε για τα χρόνια της Κατοχής όταν ως νεαρή αντάρτισσα περιπλανιόντουσαν οι τρεις τους, Αλκη Ζέη, Καίτη Ντιριντάουα και Ασπασία Παπαθανασίου, στο βουνό Κίσσαβος, είτε μιλούσε για τα χρόνια του Εμφυλίου όταν, νεαρή ακόμη κοπέλα, υποχρεώθηκε να «σταθμεύσει» για δύο χρόνια στη Ρώμη, εργαζόμενη για τα προς το ζην ως ηθοποιός στον θίασο του θεατρικού συγγραφέα Εντουάρντο ντε Φιλίπο, ώσπου να γίνει κατορθωτό, μέσω Ιταλίας, αφού θα ήταν αδύνατον να συμβεί μέσω Ελλάδας, το ταξίδι της στη Ρωσία προκειμένου να συναντηθεί με τον μετέπειτα σύζυγό της τον σκηνοθέτη Γιώργο Σεβαστίκογλου, για οτιδήποτε κι αν μιλούσε, οι αναμνήσεις της ξετυλίγονταν, σε σχέση με όσα της είχαν συμβεί, σαν να επρόκειτο για μια δωρεά.

Παραμένοντας, επιπλέον, μια υποδειγματική περίπτωση ανεξιθρησκίας και έλλειψης φανατισμού, ώστε χωρίς να έχει μετακινηθεί στην ιδεολογική της προοδευτική τοποθέτηση, να παραμένει, ταυτόχρονα, ανοιχτή σε κάθε τι ουσιαστικά καινούργιο, που συχνά δεν διανοούνταν για τον εαυτούς τους ακόμα και οι θιασώτες της πιο ρηξικέλευθης πρωτοπορίας.

Ανεξάντλητη παραμένει η παρακαταθήκη των περιστατικών της προσωπικής της ζωής που τη μεταβάλλουν σε σημείο αναφοράς, σε σχέση με την πολιτική ιστορία της νεότερης Ελλάδος, όπως η παρατήρησή της, στα μέσα της δεκαετίας του ’70 ότι «ο Εμφύλιος στην Ελλάδα έληξε όταν γίναμε φίλες οι δυο μας, η Αμαλία Καραμανλή και εγώ».

Ή ένα άγνωστο, μη καταγεγραμμένο ως σήμερα περιστατικό, όπως ζητούσε από τους ελάχιστους που συνέβαινε να το γνωρίζουν να του το επαναλαμβάνουν, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ακριβώς γιατί έδειχνε και τη δική του εξέλιξη ως πολιτικού. Εχοντας ζήσει η Αλκη Ζέη στην Τασκένδη με τον σύζυγό της Γιώργο Σεβαστίκογλου, από το 1954 ως το 1965, όταν τα παιδιά τους Ειρήνη και Πέτρος τους ρωτούσαν «πότε θα επιστρέψουμε στην Ελλάδα», οι γονείς τους τους απαντούσαν «μόλις φύγει ο Καραμανλής».

Ενώ, στην αντίστοιχη ερώτηση των παιδιών τους, στο Παρίσι, όπου είχαν αυτοεξοριστεί, στη διάρκεια της χούντας, απαντούσαν «Οταν επιστρέψει ο Καραμανλής».

Θα ήταν αδύνατον στην περίπτωση οποιουδήποτε άλλου πολιτικού, πόσω μάλλον ενός πολιτικού με τεράστιο, όπως αναγνωρίζεται ακόμη και από τους ιδεολογικούς του αντιπάλους, βεληνεκούς, με τρεις – τέσσερις μόνον λέξεις ν’ αποτυπωθεί μια αλλαγή, όπως επιθυμούσε διακαώς και ο ίδιος να γίνει αισθητή για το άτομό του, καθώς φαινόταν να συμβάλλει αποφασιστικά στη φιλοτέχνηση ενός πορτρέτου του, μια αν και μη ομολογημένη, εύκολα ωστόσο διαπιστωμένη φιλοδοξία του από τα πρώτα χρόνια της πολιτικής του σταδιοδρομίας.

Συμπερασματικά θα έλεγε κανείς για την Αλκη Ζέη πως κυριάρχησε της ιστορικής συγκυρίας (πόλεμοι, εμφύλιος, δικτατορία), με την έννοια όχι μόνο ότι δεν τη συνέθλιψε, αλλά την αξιοποίησε, αν επιτρέπεται η λέξη, σε βαθμό που η ίδια η συγκυρία να αποκτήσει φωνή και υπόσταση μέσα στον χρόνο, αλλά και η δική της προσωπικότητα να αναδειχθεί με εξαιρετικά ευεργετικά αποτελέσματα για τους άλλους.

Ανθρωπος της επικοινωνίας, όσο φαινόταν να απολαμβάνει το αεράκι που δημιουργούνταν τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ κατέβαινε να πάρει το μετρό στον σταθμό της Πανόρμου, άλλο τόσο χαιρόταν να ανταποκρίνεται στο κάλεσμα δασκάλων και καθηγητών και να συνομιλεί για τα βιβλία της με τους μαθητές στα δημοτικά σχολεία, τα γυμνάσια και τα λύκεια όλης της χώρας. Οσο απομακρυσμένο κι αν ήταν το χωριό, η κωμόπολη ή η πόλη, ή όσο μικρός ο αριθμός των μαθητών τους.

Και όσο, επίσης απροσμέτρητος και αν ήταν ο αριθμός των συγγραφέων και των καλλιτεχνών που είχε γνωρίσει τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Ρωσία και στη Γαλλία, αλλά και σε συνέδρια σε πλείστες όσες ευρωπαϊκές χώρες δεν υπήρχε δάσκαλος, καθηγητής ή, συχνά, ακόμη και μαθητής που να τον έχει γνωρίσει και να έχει συνομιλήσει, έστω και ελάχιστα μαζί του, και να μην τον θυμάται με ό,τι πιο χαρακτηριστικό τόσο ως παρουσιαστικό όσο και ως έκφραση προσώπου ή και ως λόγος τον διέκρινε.

Διατηρούσε πάντα την πολύτιμη σοφία του καθημερινού ανθρώπου ώστε παρά τα όσα θαυμαστά μπορούσε να την πιστώσει κανείς για την ίδια προτεραιότητα παρέμεινε η ίδια η ζωή. Οταν η αλησμόνητη φίλη της Ζωρζ Σαρρή έχασε την κόρη της νέα ακόμη γυναίκα και μετά από λίγο, σε σύντομο χρονικό διάστημα, έφυγε και η ίδια η δημιουργός του «Οταν ο ήλιος…» η Αλκη Ζέη, σχεδόν με ενθουσιασμό, έλεγε σε όσους τη συλλυπούνταν για τη φίλη της: «ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να της συμβεί»!