Οι ανησυχίες του Πούτιν μετά την δολοφονία Χαμενεΐ – «Ο παππούς στο καταφύγιο»

Την τελευταία φορά που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ βομβάρδισαν το Ιράν, ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Βλαντιμίρ Πούτιν πώς θα αντιδρούσε αν ο ανώτατος ηγέτης της Τεχεράνης σκοτωνόταν στην επίθεση.

«Δεν θέλω καν να το συζητήσω», απάντησε τότε ο Ρώσος πρόεδρος.

Λιγότερο από εννέα μήνες αργότερα, μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σε στοχευμένη επίθεση το Σάββατο, υπό την ηγεσία του Ισραήλ και με την υποστήριξη των ΗΠΑ, ο Πούτιν δεν είχε άλλη επιλογή από το να αντιδράσει.

Η δολοφονία ενεργοποίησε δύο από τα βαθύτερα ένστικτά του: την παράνοια για τη δική του ασφάλεια και τη ριζωμένη ανάγκη για πολιτική επιβίωση, συνδεδεμένη με τη νίκη επί της Ουκρανίας  με οποιοδήποτε κόστος.

Αυτά αποτυπώθηκαν σε δήλωση που αναρτήθηκε στον ιστότοπο του Κρεμλίνου, όπου ο Πούτιν καταδίκασε τη δολοφονία του Χαμενεΐ ως «φόνο… που διαπράχθηκε κατά κυνική παραβίαση όλων των κανόνων της ανθρώπινης ηθικής και του διεθνούς δικαίου».

Η αντίδρασή του ήταν εντονότερη από εκείνη που είχε εκφράσει μετά τη σύλληψη, νωρίτερα φέτος, του Νικολάς Μαδούρο της Βενεζουέλας. Ωστόσο, ο Πούτιν δεν κατονόμασε τις χώρες που βρίσκονταν πίσω από τη δολοφονία.

Νοοτροπία καταφυγίου

Στους ρωσικούς κύκλους, ο θάνατος του Χαμενεΐ προκάλεσε συγκρίσεις με την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι. Τα πλάνα που έδειχναν τον Λίβυο ηγέτη να ξυλοκοπείται μέχρι θανάτου το 2011, μετά από επέμβαση υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ, είχαν εξοργίσει τον Πούτιν, σύμφωνα με τον Ρώσο δημοσιογράφο Mikhail Zygar.

«Έδειξαν σε όλο τον κόσμο πώς σκοτώθηκε, καλυμμένος με αίματα», είχε δηλώσει τότε ο Πούτιν σε τηλεοπτική συνέντευξη Τύπου, διερωτώμενος: «Είναι αυτό δημοκρατία;»

Το 2012, λίγο μετά την ανατροπή του Καντάφι, ο Πούτιν επέστρεψε στην προεδρία, αποφασισμένος να αποστασιοποιηθεί από τη Δύση και να περιορίσει την εσωτερική αντιπολίτευση, την οποία θεωρούσε απειλή για το καθεστώς.

«Ήταν ακριβώς ο θάνατος του Καντάφι που έγινε σημείο καμπής στη ρωσική πολιτική  τόσο την εξωτερική όσο και την εσωτερική», γράφει ο Alexander Baunov του Carnegie Russia Eurasia Center. Για τον Πούτιν, η στάση των ΗΠΑ και της Ευρώπης θεωρήθηκε «το αποκορύφωμα της προδοσίας».

Με τα χρόνια, ο Ρώσος πρόεδρος έχει περιχαρακωθεί ολοένα και περισσότερο. Κατά την πανδημία Covid, οι επαφές του με αξιωματούχους περιορίστηκαν σε μεγάλες αποστάσεις, ενώ οι δημόσιες εμφανίσεις του είναι αυστηρά σκηνοθετημένες.

Ο εκλιπών ηγέτης της ρωσικής αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι τον είχε αποκαλέσει «παππού στο καταφύγιο», αναφερόμενος σε πολυτελές συγκρότημα με υπόγειες σήραγγες που φέρεται να συνδέεται με τον Πούτιν.

«Θα μας σκοτώσουν»

Τα πρόσφατα γεγονότα φαίνεται να ενίσχυσαν την παράνοια του Ρώσου προέδρου. Η ανατροπή δύο συμμάχων του Μαδούρο και του Χαμενεΐ  ώθησε ορισμένους φιλοκρεμλινικούς σχολιαστές να παραβούν τον άτυπο κανόνα αποφυγής κριτικής προς τις ΗΠΑ και τον πρόεδρό τους, Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρώην πρόεδρος Ντμίτρι Μεντβέντεφ έγραψε ότι η επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν αποκάλυψε το «πραγματικό πρόσωπο» του Τραμπ. Ο τηλεπαρουσιαστής Βλαντιμίρ Σολόβιοφ κατηγόρησε την Ουάσινγκτον ότι ενεργεί «σαν αρπακτικό», ενώ ο Αλεξάντερ Ντούγκιν προειδοποίησε πως οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να σχεδιάζουν κάτι παρόμοιο για τη Ρωσία.

«Ο ένας μετά τον άλλο, οι σύμμαχοί μας εξοντώνονται συστηματικά», έγραψε ο Ντούγκιν. Το φιλοκρεμλινικό Segodnya.ru δημοσίευσε άρθρο υπό τον τίτλο «Πώς πρόκειται να μας σκοτώσουν».

Το Κρεμλίνο, πάντως, τηρεί πιο διπλωματικό τόνο. Ο εκπρόσωπος του Πούτιν  Ντμίτρι Πεσκόφ, εξέφρασε «βαθιά απογοήτευση» για την αποτυχία των συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν, αλλά και «βαθιά εκτίμηση» για τις αμερικανικές προσπάθειες ειρήνευσης στην Ουκρανία.

«Πρώτα και κύρια, εμπιστευόμαστε μόνο τους εαυτούς μας και υπερασπιζόμαστε τα δικά μας συμφέροντα», πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας τη ρωσική αυτονομία.

Το μήνυμα ήταν σαφές: ο Πούτιν δεν θα αφήσει τα συναισθήματά του για το Ιράν να παρεμποδίσουν τους στόχους του στην Ουκρανία. Όπως σημειώνει ο Sam Greene του King’s College London, «το μεγαλύτερο όπλο του σε αυτή τη σύγκρουση είναι η ικανότητα της κυβέρνησης Τραμπ να ασκεί πίεση στους Ουκρανούς και στους Ευρωπαίους».

Ο Ρώσος πρόεδρος, σύμφωνα με τον Greene, παραμένει πραγματιστής: δεν θα διακινδυνεύσει την προσωπική του ασφάλεια ή τη σταθερότητα του καθεστώτος του για να βοηθήσει άλλες χώρες, ακόμη κι αν είναι σύμμαχοι.

Για τη Μόσχα, η κρίση στο Ιράν ενδέχεται να προσφέρει πλεονεκτήματα, όπως υψηλότερες τιμές πετρελαίου, εντάσεις μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ και μια Ουάσιγκτον αποσπασμένη από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Οι ενέργειες του Τραμπ ενισχύουν το αφήγημα του Πούτιν περί κινδύνων της δυτικής ηγεμονίας. Επιπλέον, ο Ρώσος πρόεδρος διαθέτει ένα αποτρεπτικό πλεονέκτημα που δεν είχαν ούτε ο Καντάφι ούτε ο Χαμενεΐ: το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο.

Ωστόσο, τα πυρηνικά δεν τον προστατεύουν από εσωτερικές απειλές. Αν η πτώση των συμμάχων του εντείνει τους φόβους του, αυτοί στρέφονται περισσότερο στις ίντριγκες του παλατιού παρά στους πυραύλους του ΝΑΤΟ.

Τέλος, όπως παρατηρεί ο Greene, οι δικτάτορες που συγκεντρώνουν τόση δύναμη για τόσο μεγάλο διάστημα, συνήθως εγκαταλείπουν την εξουσία με έναν από δύο τρόπους: «είτε υπό σύλληψη, είτε σε φέρετρο».

Live όλες οι εξελίξεις στα nea.gr