Ενας άδικος πόλεμος

Oταν ξεσπάει ένας πόλεμος, το πρώτο πράγμα που κάνεις είναι να δεις τα βασικά: ποιος επιτέθηκε σε ποιον, με τι επιχείρημα, ποιος είναι ο συσχετισμός των δυνάμεων, τι συνέπειες υπάρχουν για την ευρύτερη περιοχή. Το δεύτερο πράγμα είναι να μάθεις τι λέει ο Μάικλ Γουόλτσερ.

Στο κλασικό του βιβλίο «Δίκαιοι και άδικοι πόλεμοι» (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ιωλκός), ο Γουόλτσερ γράφει ότι μπορούμε, και πρέπει, να αναρωτιόμαστε αν ένας πόλεμος είναι δίκαιος. Εδώ υπάρχουν δύο πράγματα, ανεξάρτητα μεταξύ τους: το αν η κήρυξη ενός πολέμου είναι δίκαιη και το αν η διεξαγωγή του είναι δίκαιη. Ως προς το πρώτο, ένας πόλεμος είναι δίκαιος μόνο όταν απαντά σε υπαρκτή ή επικείμενη επίθεση (στη δεύτερη περίπτωση λέγεται πόλεμος αυτοάμυνας / pre-emptive war). Eίναι άδικος, αντιθέτως, όταν στηρίζεται σε υποθέσεις για το τι θα μπορούσε να κάνει ο εχθρός (και τότε λέγεται προληπτικός πόλεμος / preventive war).

O αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος κλείνει σήμερα τα 91 του χρόνια. Και όπως λέει σε συνέντευξή του στην Corriere, αν ξαναέγραφε σήμερα αυτό το βιβλίο θα αφιέρωνε περισσότερο χώρο στη διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δύο είδη πολέμων. Οπως το 2003 στο Ιράκ, έτσι και σήμερα ένας αμερικανός πρόεδρος επικαλείται μια απειλή που δεν επαληθεύεται: τότε ήταν τα χημικά όπλα, σήμερα είναι τα πυρηνικά. Πράγματι, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας δεν έχει βρει ενδείξεις ότι το Ιράν έχει επαναλάβει τον εμπλουτισμό ουρανίου. Και το ίδιο το αμερικανικό Πεντάγωνο ανακοίνωσε μετά τον περυσινό «πόλεμο των 12 ημερών» ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα γύρισε δύο χρόνια πίσω. Η απειλή λοιπόν δεν ήταν επικείμενη. Αντιθέτως, ήταν εν εξελίξει διαπραγματεύσεις. «Η πρόληψη δεν ήταν ποτέ ένας καλός λόγος για την κήρυξη ενός πολέμου», λέει ο Γουόλτσερ, «αλλά τώρα βλέπουμε ότι την επικαλείται όχι μόνο η Ρωσία για να εισβάλει στην Ουκρανία, αλλά και η Αμερική του Τραμπ».

Ο Γουόλτσερ θα αναθεωρούσε επίσης και την έννοια του «ανθρωπιστικού πολέμου», υπέρ του οποίου έχει ταχθεί στο παρελθόν. Γνώριζε βέβαια πάντα ότι τέτοιου είδους πόλεμοι έχουν και τη συμφεροντολογική και την ηθική τους πλευρά: οι Βιετναμέζοι έδωσαν τέλος στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Καμπότζης, κάτι αναμφισβήτητα καλό, έστω κι αν ο στόχος τους ήταν να εγκαθιδρύσουν ένα καθεστώς-μαριονέτα. Ο πόλεμος κατά του Ιράν δεν έχει όμως τίποτα το ηθικό, παρατηρεί ο φιλόσοφος στη συνέντευξή του. Οταν ο Τραμπ λέει στους Ιρανούς να ξεσηκωθούν για να ανατρέψουν το καθεστώς, στην πραγματικότητα εκμεταλλεύεται μια λαϊκή εξέγερση προς ίδιον όφελος.

Μένει η διάσταση της δίκαιης διεξαγωγής. Αλλά μετά την πολύνεκρη επίθεση της πρώτης ημέρας στο σχολείο, τις πληροφορίες για 600 νεκρούς Ιρανούς το πρώτο 48ωρο του πολέμου και τις χθεσινές δηλώσεις του Τραμπ ότι «κομματιάζουμε το Ιράν, αλλά το μεγαλύτερο κύμα δεν έχει έρθει ακόμη», μάλλον η διάσταση αυτή δεν αντέχει σε κριτική.

Live οι εξελίξεις: