Στενά Ορμούζ: Τα παγκόσμια αποθέματα καλύπτουν μόλις το 15% της απώλειας που επιφέρει το κλείσιμό τους

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ απειλεί την παγκόσμια αγορά ενέργειας, καθώς τα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να αντικαταστήσουν μόνο ένα μικρό μέρος των 20 εκατομμυρίων βαρελιών που διακινούνται καθημερινά από το κρίσιμο πέρασμα.

Η πιθανότητα ή ακόμη και η προσωρινή διακοπή της διέλευσης πετρελαιοφόρων από τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ένα από τα πιο ανησυχητικά σενάρια για τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Το στενό αυτό πέρασμα, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό, είναι ο σημαντικότερος ενεργειακός «λαιμός μπουκαλιού» στον πλανήτη. Περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης – περνούν από εκεί.

Πλησιάζει 90 δολάρια το βαρέλι

Η ένταση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στην αγορά πετρελαίου. Η τιμή του Brent έχει αυξηθεί περίπου 30% από την έναρξη της κρίσης και πλησιάζει τα 90 δολάρια το βαρέλι, ενώ αρκετοί αναλυτές είχαν προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση παρατεταμένης διακοπής της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ οι τιμές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν ακόμη και τα 100 ή 150 δολάρια.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει πραγματική εναλλακτική διαδρομή για τον όγκο πετρελαίου που διακινείται μέσω του στενού. Οι χώρες παραγωγής της περιοχής – Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Κατάρ – εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από τη θαλάσσια μεταφορά για τις εξαγωγές τους. Όταν τα δεξαμενόπλοια δεν μπορούν να προσεγγίσουν τα λιμάνια τους, το πετρέλαιο αποθηκεύεται προσωρινά σε εγκαταστάσεις με περιορισμένη χωρητικότητα. Μόλις αυτές γεμίσουν, η παραγωγή αναγκαστικά μειώνεται ή σταματά.

Υπάρχουν αγωγοί που μεταφέρουν πετρέλαιο σε λιμάνια εκτός της διαδρομής του Ορμούζ, όμως η συνολική τους δυναμικότητα αντιστοιχεί μόλις περίπου στο 30% του πετρελαίου που περνά καθημερινά από το στενό. Αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής της περιοχής δεν μπορεί να βρει εναλλακτική έξοδο προς τις διεθνείς αγορές.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου που διατηρούν πολλές χώρες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Τα κράτη που συμμετέχουν στον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας – όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ – διατηρούν μεγάλες ποσότητες πετρελαίου σε αποθήκες έκτακτης ανάγκης. Αντίστοιχα αποθέματα διαθέτει και η Κίνα.

Ωστόσο, ακόμη και αυτά τα αποθέματα δεν μπορούν να καλύψουν το κενό που δημιουργεί ένα πιθανό κλείσιμο του Ορμούζ. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ενεργειακών αναλυτών, από τα στρατηγικά αποθέματα θα μπορούσαν να διοχετευθούν στην αγορά μόλις 2 έως 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 15% των 20 εκατομμυρίων βαρελιών που χάνονται καθημερινά αν το στενό παραμείνει κλειστό.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη για τις οικονομίες της Ασίας, οι οποίες είναι οι μεγαλύτεροι αγοραστές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή. Χώρες όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Κίνα και η Ινδία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εισαγωγές από τον Περσικό Κόλπο και διαθέτουν περιορισμένες εναλλακτικές πηγές.

Παρότι διατηρούν δικά τους αποθέματα, αυτά δεν επαρκούν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. Εκτιμήσεις της αγοράς δείχνουν ότι η Ιαπωνία διαθέτει αποθέματα για περίπου 180 ημέρες, η Νότια Κορέα για περίπου 140 ημέρες, η Κίνα για περίπου 90 ημέρες και η Ινδία για περίπου 70 ημέρες. Μετά την εξάντληση αυτών των αποθεμάτων, οι οικονομίες αυτές θα αντιμετώπιζαν σοβαρές ενεργειακές και βιομηχανικές πιέσεις.

Η βιομηχανία τους είναι ιδιαίτερα ενεργοβόρα. Τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, τα ηλεκτρονικά και η χημική βιομηχανία εξαρτώνται άμεσα από την πρόσβαση σε σταθερές προμήθειες πετρελαίου. Εάν η διακοπή διαρκέσει για αρκετούς μήνες, υπάρχει κίνδυνος ακόμη και βιομηχανικής παράλυσης.

Ακόμη κι αν οι χώρες του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας αποφασίσουν να απελευθερώσουν μέρος των στρατηγικών τους αποθεμάτων για να στηρίξουν την αγορά, η διαδικασία δεν είναι άμεση. Απαιτείται συντονισμένη πολιτική απόφαση μεταξύ 31 κρατών, κάτι που μπορεί να χρειαστεί από δύο έως τέσσερις εβδομάδες για να ολοκληρωθεί.

Υπάρχουν και τεχνικά εμπόδια

Παράλληλα, υπάρχουν και τεχνικά εμπόδια. Δεν είναι κάθε τύπος πετρελαίου κατάλληλος για κάθε διυλιστήριο. Πολλά διυλιστήρια της Ασίας έχουν σχεδιαστεί για να επεξεργάζονται το βαρύτερο πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας και της Μέσης Ανατολής. Το πετρέλαιο που βρίσκεται σε στρατηγικά αποθέματα, για παράδειγμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να μην είναι πλήρως συμβατό με αυτές τις εγκαταστάσεις.

Συνολικά, τα κράτη μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας διαθέτουν περίπου 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου σε στρατηγικά αποθέματα. Θεωρητικά, εάν διοχετεύονταν στην αγορά με τον μέγιστο δυνατό ρυθμό, θα μπορούσαν να καλύψουν μέρος της απώλειας για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Όμως ακόμη και σε αυτό το σενάριο, η ποσότητα που μπορεί να διοχετευθεί καθημερινά παραμένει πολύ μικρότερη από την απώλεια που προκαλεί το κλείσιμο του Ορμούζ.

Η πραγματικότητα είναι ότι οι στρατηγικές δεξαμενές αποτελούν μόνο μια προσωρινή λύση – ένα «μπάλωμα» για μια πολύ μεγαλύτερη διαταραχή. Εάν το στενό παραμείνει κλειστό για μεγάλο χρονικό διάστημα, η παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα αντιμετωπίσει σοβαρές ελλείψεις, με σημαντικές συνέπειες για την οικονομία και τη βιομηχανική παραγωγή σε ολόκληρο τον κόσμο.

Γι’ αυτό και οι διεθνείς αγορές παρακολουθούν με ιδιαίτερη ανησυχία τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο. Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας θαλάσσιος διάδρομος. Είναι ένας από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς κόμβους του πλανήτη – και οποιαδήποτε διακοπή της λειτουργίας του μπορεί να επηρεάσει βαθιά την παγκόσμια οικονομία.