Αλί Βαέζ στα «ΝΕΑ»: Οι βόμβες δεν φέρνουν πολιτική αλλαγή
Τον κίνδυνο να οδηγηθεί το Ιράν σε εμφύλιες συγκρούσεις, γεγονός που θα προκαλέσει μεγάλη αστάθεια, ακραίο ριζοσπαστισμό και κύματα προσφύγων που θα επηρεάσουν αρνητικά την περιοχή και πολύ πέρα από αυτήν, τονίζει ο Αλί Βαέζ, ιρανοαμερικανός αναλυτής, διευθυντής του προγράμματος για το Ιράν στο think tank International Crisis Group, το οποίο έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επίτευξη της διεθνούς συμφωνίας για τα πυρηνικά της Τεχεράνης το 2015.
Ποιες είναι οι σκέψεις σας για όσα εκτυλίσσονται στη Μέση Ανατολή τις τελευταίες ημέρες;
Η αίσθησή μου είναι ότι η ιδέα των ΗΠΑ – Ισραήλ πως οι βομβαρδισμοί στο Ιράν θα πυροδοτήσουν με κάποιον τρόπο μια λαϊκή εξέγερση θα μπορούσε να αποδειχθεί κάτι περισσότερο από ευσεβής πόθος. Φυσικά, οι βόμβες μπορούν να υποβαθμίσουν τις υποδομές, να αποδυναμώσουν τις ικανότητες και να εξαλείψουν τους ηγέτες, αλλά συνήθως δεν κατασκευάζουν οργανωμένες πολιτικές εναλλακτικές λύσεις. Νομίζω πως πρέπει να θυμόμαστε ότι ο ιρανικός λαός είναι άοπλος, κατακερματισμένος και αντιμετωπίζει ένα από τα πιο αυταρχικά κράτη στην περιοχή. Ετσι, ακόμα και μια αποδυναμωμένη ισλαμική δημοκρατία θα διατηρούσε ακόμη καταπιεστικούς θεσμούς – τους Φρουρούς της Επανάστασης, τις υπηρεσίες πληροφοριών, τις δυνάμεις ασφαλείας – που έχουν κατασκευαστεί ακριβώς για να διαρκέσουν στιγμές σαν κι αυτή.
Φαίνεται ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο των ΗΠΑ, κάποια σαφής στρατηγική για το τι θα συμβεί στη συνέχεια στο Ιράν. Συμφωνείτε με αυτή την εκτίμηση; Αν ναι, γιατί πιστεύετε ότι ο πρόεδρος Τραμπ επέλεξε να επιτεθεί τώρα;
Νομίζω ότι ο χρόνος για τις επιθέσεις βασίζεται σε έναν συνδυασμό αυτών που αντιλαμβάνεται η Ουάσιγκτον ως απειλές και ευκαιρίες – ότι η υποβάθμιση της περιφερειακής ισχύος του Ιράν, οι διαβλητές άμυνες και η ασταθής νομιμοποίηση παρείχαν ένα παράθυρο για να εκμεταλλευτούν τουλάχιστον τις αδυναμίες του για μεγαλύτερες παραχωρήσεις ή ακόμα και να οδηγήσουν στην ανατροπή του καθεστώτος. Το ερώτημα τώρα είναι πόσο μακριά και για πόσο καιρό θέλουν να πιέσουν οι ΗΠΑ.
Το ιρανικό σύστημα έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ανθεκτικό. Ποιες πιστεύετε ότι είναι οι πιθανότητες πραγματικής πολιτικής αλλαγής στο Ιράν;
Η προτεραιότητα του συστήματος είναι η διατήρηση της συνοχής και του ελέγχου. Εχει επιβιώσει από τα αρχικά χτυπήματα, αλλά θα αντιμετωπίσει σημαντικές προκλήσεις όταν τα ανώτερα κλιμάκιά του συνεχίσουν να στοχοποιούνται, οι μηχανισμοί καταπίεσης βρίσκονται συνεχώς στο στόχαστρο και η πιθανότητα αναταραχής από τα κάτω αυξάνεται.
Πώς θα αλλάξει η κατάσταση στη Μέση Ανατολή; Μήπως μπαίνουμε σε μια εποχή χάους στην περιοχή, με απρόβλεπτες συνέπειες;
Η σύγκρουση έχει ήδη αντηχήσει γρήγορα και ευρέως σε όλη την περιοχή. Οι χώρες του Κόλπου που είχαν αναπτύξει εγκάρδιες σχέσεις με την Τεχεράνη βρίσκονται τώρα στην πρώτη γραμμή αμυνόμενες από τα αντίποινά της. Τα οικονομικά και πολιτικά τους μοντέλα βασίζονταν στην ιδέα της σταθερότητας και της προόδου σε μια ταραγμένη περιοχή.
Αλλά αν τα εσωτερικά ρήγματα του Ιράν οδηγήσουν σε παρατεταμένη εσωτερική αστάθεια, υπάρχει πραγματικά ο κίνδυνος αποσταθεροποίησης της Μέσης Ανατολής. Ακόμα κι αν οι ΗΠΑ πετύχουν αυτό που θέλουν, δηλαδή να διαλύσουν το καθεστώς, δεδομένου ότι δεν υπάρχει βιώσιμη, οργανωμένη εναλλακτική λύση στο εσωτερικό της χώρας που να μπορεί να αναλάβει την εξουσία, δημιουργείται ένας τεράστιος κίνδυνος: να ξεσπάσουν σε αυτή τη χώρα των 92 εκατομμυρίων εμφύλιες συγκρούσεις οι οποίες θα δημιουργήσουν το είδος της αστάθειας, του ακραίου ριζοσπαστισμού και των κυμάτων προσφύγων που θα επηρεάσει αρνητικά όλη την περιοχή και πολύ πέρα από αυτήν.