Η θρησκευτική μυθολογία γύρω από τον Χαμενεΐ

Καθώς ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ αναλαμβάνει την εξουσία στο Ιράν, το κληρικό κατεστημένο παρουσιάζει τον θάνατο του πατέρα του, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ως την ιστορία ενός «μάρτυρα» του Ισλάμ και παρουσιάζει τον νέο ανώτατο ηγέτη ως συνεχιστή μιας κληρονομιάς αντίστασης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Σε μήνυμα με το οποίο συνεχάρη τον Μοτζτάμπα για τον διορισμό του την Κυριακή, ο Χασάν Χομεϊνί – ο εγγονός του αγιατολάχ που ίδρυσε την Ισλαμική Δημοκρατία – εξέφρασε «συλλυπητήρια για το μαρτύριο του αγαπημένου σας πατέρα, ο οποίος αποτελούσε πρότυπο». Η ρητορική, σημειώνει η «Wall Street Journal», φαίνεται να στοχεύει στη συσπείρωση της θρησκευτικής βάσης του Ιράν πίσω από τον νέο ηγέτη, καθώς το καθεστώς αντιμετωπίζει αυτό που οι ηγέτες του παρουσιάζουν ως υπαρξιακό αγώνα με τους εχθρούς του.

Βασίζεται σε θέματα μαρτυρίου και αντίστασης που συναντώνται συχνά στη σιιτική παράδοση, ενισχύοντας την εικόνα του νεότερου Χαμενεΐ ως του νόμιμου διαδόχου για να ηγηθεί της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Το αφήγημα αυτό βοηθά στην ανύψωση της θρησκευτικής και πολιτικής θέσης του Χαμενεΐ υιού, ο οποίος διατηρεί στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης και τον κρατικό μηχανισμό ασφαλείας που δεν θεωρούνται θρησκευτικές αρχές.

Ενα άλλο πρόβλημα που αντιμετωπίζεται με αυτή τη θρησκευτική μυθολογία η οποία δημιουργείται είναι πως ο διορισμός του Μοτζτάμπα αντιβαίνει στην υπάρχουσα αντίληψη ότι η κληρονομική διακυβέρνηση είναι αμαρτία η οποία ασκείται από μη ισλαμικές μοναρχίες.

Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου κατά τη διάρκεια ισραηλινών και αμερικανικών βομβαρδισμών, μαζί με τη μητέρα, τη σύζυγο και τον γιο του νέου θρησκευτικού ηγέτη. «Ο Μοτζτάμπα θα βοηθηθεί από το γεγονός ότι ο πατέρας του σκοτώθηκε από τον Νετανιάχου και τον Τραμπ» σχολιάζει ο Εσκαντάρ Σαντέγκι-Μπορουτζέρντι, ειδικός σε θέματα Ιράν στο Πανεπιστήμιο Σεν Αντριους στη Σκωτία. «Μπορείτε ήδη να δείτε τη μυθολογία να χτίζεται».

Το μαρτύριο αποτελεί κεντρική έννοια στο σιιτικό Ισλάμ, καθώς θυμίζει τον θάνατο του Ιμάμη Χουσεΐν, εγγονού του Προφήτη Μωάμεθ, ο οποίος σκοτώθηκε τον 7ο αιώνα αφού αρνήθηκε να ορκιστεί πίστη σε έναν ηγεμόνα που είχε κληρονομήσει την εξουσία. Αυτή η παράδοση αποκρυστάλλωσε τη διαίρεση στο Ισλάμ μεταξύ της σουνιτικής πλειοψηφίας και της σιιτικής μειονότητας.

Η ιστορία της Κερμπάλα έγινε μια καθοριστική ηθική αφήγηση της σιιτικής πολιτικής σκέψης, πιο πρόσφατα υφασμένης στην ιδεολογία της Ισλαμικής επανάστασης του 1979: η πεποίθηση ότι οι Μουσουλμάνοι πρέπει να είναι έτοιμοι να θυσιάσουν τη ζωή τους για να αντισταθούν στην αδικία, στην προκειμένη περίπτωση στην υποτιθέμενη τυραννία των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.

Αλλο ένα στοιχείο για τη νέα μυθολογία που πλάθεται, σημειώνουν οι «Financial Times», είναι πως ο εκλιπών ανώτατος ηγέτης σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια του ιερού μήνα του Ραμαζανιού για τους μουσουλμάνους. Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης αναφέρονται πλέον στον γιο του, ο οποίος τραυματίστηκε στους βομβαρδισμούς, ως τον «Τζάμπαζ» του Ραμαζανιού, ένας όρος που χρησιμοποιείται για τους βετεράνους πολέμου που τραυματίστηκαν στη μάχη.

«Από πολλές απόψεις, αποτελεί πλέον την ενσάρκωση της ιστορίας της Κερμπάλα. Αυτό, σε πολύ βαθύ επίπεδο, σημαίνει κάτι για την ιρανική κοινωνία, ακόμη και μεταξύ εκείνων που δεν είναι ιδιαίτερα ευσεβείς» παρατηρεί η Νάργκες Μπατζόγλι, καθηγήτρια στη Σχολή Προηγμένων Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς και συγγραφέας βιβλίου για την καθεστωτική εξουσία στο Ιράν.

Ενα συμβούλιο ανώτερων ιρανών κληρικών ορκίστηκε να ανανεώσει την υπόσχεσή του «με το καθαρό αίμα όλων των μαρτύρων από την αρχή του Ισλάμ μέχρι σήμερα» και να υπακούσει στον νέο ανώτατο ηγέτη «με τον ίδιο τρόπο που οι σύντροφοι της Κερμπάλα ορκίστηκαν πίστη στον κύριό τους».

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν τη Δευτέρα βίντεο με πλήθη σε όλη τη χώρα που ορκίζονταν υποστήριξη στον νέο ηγέτη. Στη βόρεια πόλη Ζαντζάν χιλιάδες απάντησαν σε συνθήματα προς τιμήν του εκλιπόντος Χαμενεΐ με το ρεφρέν: «Είμαστε οι οπαδοί σου, Σεγέντ Μοτζτάμπα», χρησιμοποιώντας ένα τιμητικό επίθετο που υποδηλώνει απόγονο του προφήτη Μωάμεθ. Ο Μοχάμαντ Μοχμπέρ, πρώην αντιπρόεδρος του Ιράν, αποκάλεσε τον νέο ανώτατο ηγέτη «τον απόλυτο καθρέφτη του μάρτυρα ηγέτη μας, Ιμάμη Χαμενεΐ».

«Το μετάλλιο τιμής τού να είσαι γιος και σύζυγος ενός μάρτυρα είναι επίσης ένα σημάδι του βάθους της πίστης και της θυσίας τους» ανέφερε.

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν υπηρετεί ως αρχηγός της χώρας, επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων και ανώτατη αρχή στο πολιτικό και θρησκευτικό της σύστημα. Το αξίωμα θεωρείται επίσης από πολλούς οπαδούς ως η κορυφαία αυθεντία για τα περίπου 200 εκατομμύρια Σιίτες μουσουλμάνους στον κόσμο.

Ο Χαμενεΐ φημολογούνταν εδώ και καιρό ως ένας από τους πιθανούς διαδόχους του πατέρα του, εν μέρει επειδή πέρασε δεκαετίες λειτουργώντας στη σκιά, καλλιεργώντας στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης και τις υπηρεσίες πληροφοριών του Ιράν. Διαχειρίστηκε πολλές υποθέσεις στο ισχυρό γραφείο του πατέρα του, το οποίο εξακολουθεί να επιβλέπει στρατιωτικά και κληρικά ζητήματα, καθώς και μια επιχειρηματική αυτοκρατορία αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η άνοδός του στην εξουσία ήταν βέβαιη, εκτιμά ο Χαμντί Μαλίκ, συνεργάτης στο think tank Washington Institute. «Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν πέρασε δεκαετίες οικοδομώντας ένα βαθύ κράτος μέσα στο Ιράν μέσω του IRGC, του βραχίονα πληροφοριών του, της Δύναμης Κουντς, του τεράστιου μηχανισμού του Ανώτατου Ηγέτη και άλλων βασικών θεσμών μόνο και μόνο για να τα παραδώσει όλα φιλικά σε κάποιον άλλο» λέει.