Μια νέα εποχή ανατέλλει
Εδώ και χρόνια η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια νέα περίοδο ιστορικής εξέλιξης. Η ιστορική φάση που ξεκίνησε στα μέσα του δεκάτου εβδόμου αιώνα και διήρκεσε μέχρι το τέλος του εικοστού ανήκει στο παρελθόν. Αυτή η ιστορική περίοδος έχει ονομαστεί «νεωτερική εποχή». Εχει συνδεθεί με τις κατακτήσεις του πολιτικού προγράμματος του Διαφωτισμού, δηλαδή με την ίδρυση των εθνικών κρατών, τη θεσμοθέτηση της δημοκρατικής πολιτικής μορφής ζωής, με το κράτος δικαίου, το κοινωνικό κράτος και την κοινωνική ευημερία.
Η μεταπολεμική μικροπερίοδος (1945-1989) συνδέθηκε με τον Ψυχρό Πόλεμο με κριτήριο την κατανομή της παγκόσμιας ισχύος (Macht). Η Αμερική (ΗΠΑ) από τη μια και η Σοβιετική Ενωση (ΕΣΣΔ) από την άλλη σφράγισαν τις εξελίξεις του δευτέρου ημίσεος του εικοστού αιώνα.
Σήμερα, στις αρχές του εικοστού πρώτου αιώνα (έχουμε διανύσει ήδη το πρώτο τέταρτο του αιώνα) οι «λέξεις» και τα «πράγματα» του ανθρώπινου κόσμου έχουν αποκτήσει άλλες δυναμικές και η «κατασκευή» της «ανθρώπινης κατάστασης» (Arendt) υπακούει σε άλλες λογικές από αυτές του νεωτερικού κόσμου. Τρία είναι τα επίδικα αντικείμενα σχετικά με την ανάδυση της νέας εποχής.
Οι θεωρητικο-πολιτικές έρευνες της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας βρίσκονται υπό διαμόρφωση. Εξάλλου, όπως τονίζει ο Hegel, η κουκουβάγια πετάει στο σούρουπο: η θεωρία καταλήγει στα δεσμευτικά συμπεράσματά της μετά την αποκρυστάλλωση των ιστορικών εξελίξεων. Τα τρία προβλήματα που ανακύπτουν σχετικά με τη νέα εποχή που ανατέλλει είναι τα εξής: πρώτον, το όνομα της νέας ιστορικής φάσης, δεύτερον, η σχέση της με την προηγούμενη ιστορική φάση της νεωτερικότητας και, τρίτον, ποιες είναι οι «πρώτες αρχές» οργάνωσης και λειτουργίας της «ανθρώπινης κατάστασης» στη νέα αυτή εποχή.
Σχετικά με την ονομασία, την οποία μπορούμε να προσδώσουμε στη νέα εποχή, οι απόψεις διίστανται. Υπάρχουν στοχαστές οι οποίοι προτείνουν τον περιγραφικό όρο «αλλαγή εποχής» (γερμανιστί Die Zeitenwende). Πρόκειται για έναν ουδέτερο όρο. Δεν έχει κανένα αξιολογικό ή κανονιστικό φορτίο και επιπλέον δεν προκαταλαμβάνει ούτε τις ιστορικές εξελίξεις αλλά και ούτε τις θεωρητικές αποτιμήσεις. Υπάρχουν όμως και στοχαστές οι οποίοι κάνουν ένα βήμα πέραν της ουδετερότητας και της περιγραφής και προτείνουν τους όρους «πλανητική εποχή» και «εποχή της γεω-οικονομίας».
Για να χαρακτηριστεί η νέα εποχή ως πλανητική εποχή ερευνάται η μετατόπιση της παγκόσμιας ισχύος που έχει συντελεστεί. Σήμερα δεν βρισκόμαστε στην εποχή της κατανομής της ισχύος ανάμεσα στην Αμερική και τη Σοβιετική Ενωση. Ζούμε σε μια παγκόσμια συνθήκη όπου ο καταμερισμός της ισχύος περιλαμβάνει δυνάμεις όπως είναι η Κίνα, η Ρωσία, το Ισραήλ, η Ινδία και πολλές άλλες.
Ο δεύτερος όρος «εποχή της γεω-οικονομίας» αναφέρεται στον κατεξοχήν παράγοντα που διαμορφώνει τις συνθήκες ζωής του ανθρώπου σήμερα και ο οποίος δεν είναι άλλος από την οικονομία και πρωτίστως από το χρήμα και το οικονομικό μέγεθος του κέρδους στην καπιταλιστική κοινωνία μας.
Ο προβληματισμός για τη σχέση της νέα εποχής με τη νεωτερικότητα συνοψίζεται ως εξής: μιλάμε για συνέχεια ή για ρήξη ανάμεσα στις δύο αυτές φάσεις; Το ζήτημα είναι ανοικτό. Τέλος, το τρίτο πρόβλημα: ποιες είναι οι «πρώτες αρχές» συγκρότησης και λειτουργίας της ανθρώπινης κοινωνίας στην εποχή που ανατέλλει. Ας τονιστεί το εξής: έχει αντικατασταθεί η «πρώτη αρχή» της αθηναϊκής δημοκρατίας «πάντων χρημάτων μέτρον ο άνθρωπος» με τη φράση «πάντων χρημάτων μέτρον ο homo economicus».