«Βουνό» 61 τρισ. δολαρίων το δημόσιο χρέος των χωρών του ΟΟΣΑ – Ο κίνδυνος για τις μεγάλες οικονομίες
Αντιμέτωπες με ένα διαρκώς διογκούμενο «βουνό» χρέους βρίσκονται οι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, καθώς καλούνται να χρηματοδοτήσουν αυξημένες δαπάνες σε ένα περιβάλλον περιορισμένης ανάπτυξης των φορολογικών εσόδων και υψηλότερων επιτοκίων. Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, το συνολικό δημόσιο χρέος των κρατών-μελών του ξεπέρασε το 2025 το ιστορικό όριο των 60 τρισ., δημιουργώντας νέους κινδύνους για τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Οι χώρες του ΟΟΣΑ άντλησαν από τις αγορές περίπου 17 τρισ. δολάρια μέσα στο προηγούμενο έτος, με το συνολικό ανεξόφλητο χρέος να διαμορφώνεται κοντά στα 61 τρισ. στο τέλος του 2025.
Ως ποσοστό του ΑΕΠ παρέμεινε περίπου στο 83%, όμως ο Οργανισμός προβλέπει ότι θα αυξηθεί στο 85% το 2026, καθώς οι κυβερνήσεις αναμένεται να δανειστούν ακόμη ένα τρισ. από τις διεθνείς αγορές.
Η σημερινή αναλογία χρέους προς ΑΕΠ είναι σχεδόν 40 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη σε σχέση με το 2007, πριν από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση. Η επιβάρυνση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική λόγω των προβλέψεων για παγκόσμια ανάπτυξη χαμηλότερη του 3%, αλλά και των πληθωριστικών πιέσεων που προκαλούν οι γεωπολιτικές εντάσεις και η άνοδος των τιμών της ενέργειας.
Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι οι αγορές κρατικών ομολόγων δέχονται αυξανόμενη πίεση από τα επίμονα δημοσιονομικά ελλείμματα, το ακριβότερο κόστος χρηματοδότησης και τις μεγαλύτερες επενδυτικές ανάγκες. Οι συνέπειες της απότομης αύξησης των επιτοκίων από το 2022 εξακολουθούν να επηρεάζουν το κόστος δανεισμού, την ώρα που η συνεχής έκδοση ομολόγων και η υποχώρηση της ζήτησης για μακροπρόθεσμους τίτλους ωθούν υψηλότερα τις αποδόσεις.
Οι κυβερνήσεις απαντούν σε αυτή την κατάσταση περιορίζοντας την έκδοση ομολόγων μεγάλης διάρκειας και στρεφόμενες περισσότερο σε βραχυπρόθεσμο δανεισμό. Το ποσοστό των κρατικών εκδόσεων με δεκαετή διάρκεια υποχώρησε το 2025 στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2009. Παράλληλα, τα έντοκα γραμμάτια αντιπροσώπευσαν το 48% του συνολικού δανεισμού των χωρών του ΟΟΣΑ.
Η επιλογή αυτή μπορεί να προσφέρει προσωρινή ευελιξία, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης. Όταν μεγάλος όγκος χρέους λήγει σε σύντομο χρονικό διάστημα, οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να επιστρέφουν συχνότερα στις αγορές και εκτίθενται περισσότερο στις μεταβολές των επιτοκίων. Ο κίνδυνος θεωρείται ιδιαίτερα αυξημένος στις αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία.
Στο τέλος του 2025, οι ανάγκες αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους των χωρών του ΟΟΣΑ έφτασαν στο ιστορικό επίπεδο των 13,5 τρισ. δολαρίων, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 80% του συνολικού ακαθάριστου δανεισμού τους. Για το 2026 προβλέπεται νέα αύξηση κατά ένα τρισ. δολάρια, στο υψηλότερο επίπεδο μετά την πανδημία.
Την ίδια στιγμή, οι κυβερνήσεις πρέπει να χρηματοδοτήσουν τις μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, την ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης και τις αυξανόμενες ανάγκες που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού. Το αποτέλεσμα είναι ένας δημοσιονομικός φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο χρέος αναχρηματοδοτείται με υψηλότερα επιτόκια, τόσο αυξάνονται οι πληρωμές τόκων και περιορίζονται οι διαθέσιμοι πόροι για υγεία, παιδεία, κοινωνική πολιτική και παραγωγικές επενδύσεις.