Μαργαρίτα Τσαντ – Παπανδρέου 1923 – 2026: Η γυναίκα πίσω από το όνομα
Στην Ελλάδα δεν υπάρχει καθιερωμένος ο θεσμός της Πρώτης Κυρίας, οι γυναίκες των πρωθυπουργών δεν έχουν επίσημο ρόλο. Αν υπήρξε, όμως, μια γυναίκα που καθόρισε τον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι σύντροφοι των ηγετών στην Ελλάδα, αν υπήρξε μία που έδωσε νόημα και υπόσταση στη δημόσια εικόνα του προσώπου που στέκεται δίπλα σε έναν εκλεγμένο πολιτικό παράγοντα, αυτή ήταν η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου, που άφησε χθες την τελευταία της πνοή, σε ηλικία 102 ετών, στο σπίτι της στο Παλαιό Φάληρο.
Η παρουσία της, στο πλευρό τού ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, καθόρισε μια ολόκληρη εποχή. Δεν ήταν άβουλη, ήταν βαθιά προοδευτική. Δεν ήταν αθόρυβη, ήταν παρεμβατική. Δεν ασχολήθηκε μόνο με τη δική της οικογένεια, αλλά κατάφερε, με τη δημόσια δράση της, να διαμορφώσει μια σειρά προοδευτικών αλλαγών που αφορούσαν κάθε σπίτι τη δεκαετία του ’80.
Η Μαργαρίτα, που πέρασε στην Ιστορία με το μικρό της, όπως ακριβώς και ο σύζυγός της, ήταν μια εμβληματική μορφή για το γυναικείο κίνημα στην Ελλάδα. Χωρίς και τη δική της πίεση, μπροστά και πίσω από τις κλειστές πόρτες, πολλές από τις μεταρρυθμίσεις που έφερε το ΠΑΣΟΚ της Αλλαγής θα είχαν αργήσει ή θα είχαν ψηφιστεί πιο δειλά, με διαφορετικό τρόπο – από την κατάργηση της προίκας και την επιλογή μιας συζύγου να διατηρεί το επώνυμό της έως τη θεσμοθέτηση του πολιτικού γάμου, τα ίσα δικαιώματα στην κηδεμονία των παιδιών και του δικαιώματος στην άμβλωση, όλα είχαν αφανώς ή εμφανώς το αποτύπωμά της. Μία από αυτές τις αλλαγές, το συναινετικό διαζύγιο, σφράγισε και τη δική της δημόσια πορεία:
ο χωρισμός της από τον σύζυγό της, μια ιστορία βαθιά προσωπική που έγινε σχεδόν δημόσια, μπροστά στις κάμερες (και που αποτύπωσε και η ίδια στο βιβλίο της «Έρωτας και εξουσία») έγινε αστική διήγηση, κομμάτι της ποπ κουλτούρας της Μεταπολίτευσης. Δεν το αποποιήθηκε ποτέ – παρότι εξαιτίας του, η εικόνα που έμεινε στις επόμενες γενιές δεν είναι αντίστοιχη της επιδραστικότητας και της σημασίας της παρουσίας της σε μια Ελλάδα που έκανε άλματα προς το μέλλον της.
INTIME NEWS
Η γνωριμία με τον Ανδρέα
Η Μαργαρίτα Τσαντ, γεννημένη στις 30 Σεπτεμβρίου του 1923, γνώρισε τον (ακόμα παντρεμένο με την πρώτη του σύζυγο, Χριστίνα Ρασιά) Ανδρέα Παπανδρέου στη Μινεσότα το 1948, στην αίθουσα αναμονής ενός οδοντιατρείου, όταν εκείνος δίδασκε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο και εκείνη έκανε το μεταπτυχιακό της στη δημόσια υγεία, δουλεύοντας ως σερβιτόρα. Η σχέση τους συνεχίστηκε επίσημα μετά τον χωρισμό του Παπανδρέου, με το ζευγάρι να ζει μαζί πρώτα στη Μινεσότα και έπειτα στην Καλιφόρνια.
Μαζί απέκτησαν τέσσερα παιδιά: τον μετέπειτα πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου (1952), τη Σοφία Παπανδρέου (1954), τον μετέπειτα ευρωβουλευτή Νίκο Παπανδρέου (1956) και τον οικονομολόγο Ανδρέα Α. Παπανδρέου (1959). Η Παπανδρέου ακολούθησε τον σύζυγό της στην Ελλάδα και τον στήριξε στην απόφασή του να ασχοληθεί ενεργά με την πολιτική – οι λεπτομέρειες της μεταξύ τους σχέσης, ακόμα και εκείνα τα πρώτα χρόνια της μετεγκατάστασής τους, έγιναν κομμάτι της ιστορίας του ζευγαριού.
Η Μαργαρίτα, όμως, αποτέλεσε στήριγμα για τον Παπανδρέου σε κρίσιμες πολιτικές στιγμές. Οταν, το 1967, ο Ανδρέας συνελήφθη από τους πραξικοπηματίες της χούντας μπροστά στα μάτια των παιδιών του, η σύζυγός του ήταν εκείνη που πίεσε και εξασφάλισε την αποφυλάκισή του – και έπειτα τον ακολούθησε και πάλι, πρώτα στη Στοκχόλμη και έπειτα στο Τορόντο. Με την επιστροφή τους στην Ελλάδα και την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, η Μαργαρίτα δραστηριοποιήθηκε και εκείνη: τον Σεπτέμβριο του 1976, πενήντα χρόνια πριν, ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδος, με στόχο τη χειραφέτηση των γυναικών.
INTIME NEWS
«Ποτέ δεν νοιάστηκα για τον τίτλο»
Το διαζύγιο με τον Παπανδρέου, όπως η ίδια το περιέγραψε, ήταν από τις πιο δύσκολες αποφάσεις της ζωής της: «Κάποιοι πιστεύουν ότι δεν θέλω να χάσω την κοινωνική μου θέση, πως μένω λόγω της φιλοδοξίας μου. Εχω φιλοδοξία – να κάνω θετικά πράγματα για τη χώρα, για τον κόσμο. Το ότι είμαι Πρώτη Κυρία βοήθησε, αλλά έχω χτίσει το δικό μου όνομα και δεν χρειάζομαι πλέον τον τίτλο», αναφέρει στο αυτοβιογραφικό βιβλίο της.
«Σε ολόκληρη τη μακρά της διαδρομή αναζήτησε διεξόδους στα μεγάλα προβλήματα της εποχής της, με βλέμμα στραμμένο πάντα στον άνθρωπο», ανέφερε για την Παπανδρέου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας – η Μαργαρίτα πέθανε στο σπίτι της, περιτριγυρισμένη από την οικογένειά της, ενώ η πολιτική της κηδεία αναμένεται αύριο το πρωί, στο Α΄ Νεκροταφείο. «Η προσωπική της διαδρομή στο πλευρό του Ανδρέα Παπανδρέου συνδέθηκε με τα ορόσημα μιας περιόδου πολιτικών, κοινωνικών και θεσμικών μετασχηματισμών, που σφράγισαν τη σύγχρονη Ελλάδα», ανέφερε στη δήλωσή του ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης. «Για μας τα παιδιά της, αλλά και για τον Ανδρέα, ήταν ο φάρος στη φουρτούνα», δήλωσε, μεταξύ άλλων, ο γιος της Νίκος.