O ρόλος των Χαρεντίμ
Οι φετινές εκλογές περιστρέφονται γύρω από την ένταση μεταξύ θρησκευτικής ταυτότητας και κοσμικού χαρακτήρα του κράτους και, σε μικρότερο βαθμό, γύρω από την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Σύμφωνα με μελέτη του Israel Democracy Institute που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026, η θρησκευτική ταυτότητα των διαφορετικών δημογραφικών ομάδων του Ισραήλ αποτελεί ασφαλέστερο δείκτη πολιτικής τοποθέτησης από τον παραδοσιακό διαχωρισμό Αριστεράς και Δεξιάς. Σε γενικές γραμμές, το εκλογικό σώμα μπορεί να διακριθεί σε τρεις κατηγορίες: τους υπερορθόδοξους Εβραίους (Χαρεντίμ), τους εθνικοθρησκευτικούς ψηφοφόρους και τους κοσμικούς πολίτες.
Οι Χαρεντίμ αποτελούν μια ταχέως αναπτυσσόμενη δημογραφική ομάδα, με τον πληθυσμό στρατεύσιμης ηλικίας να διπλασιάζεται περίπου κάθε είκοσι χρόνια. Παράλληλα, υπάρχει η εθνικοθρησκευτική εκλογική βάση, γνωστή ως «Θρησκευτικοί Σιωνιστές» ή «πλεκτά κιπά», που θεωρεί πως η διεκδίκηση της Γης του Ισραήλ συνιστά θρησκευτικό δικαίωμα και, ταυτόχρονα, ουσιώδες στοιχείο της εβραϊκής κρατικής υπόστασης.
Απέναντί τους βρίσκεται μια κυρίως αστική, μορφωμένη και κοσμική ελίτ, η οποία αντιλαμβάνεται την εβραϊκή ταυτότητα πρωτίστως ως πολιτισμική έννοια και το κράτος του Ισραήλ ως ιστορική αναγκαιότητα, αντίστοιχη με εκείνη άλλων εθνικών κρατών.
Οι κοσμικοί Εβραίοι δεν συγκροτούν ενιαίο πολιτικό στρατόπεδο. Προέρχονται από ευρωπαϊκές, αμερικανικές, αργεντίνικες ή μετασοβιετικές κοινότητες της Δεξιάς και της Αριστεράς. Οπως επισημαίνει ο πρώην βουλευτής της Κνεσέτ Μοσί Ραζ, «στη σημερινή Δεξιά, όποιος αντιτίθεται στον Νετανιάχου χαρακτηρίζεται αυτομάτως αριστερός». Οι δημοσκοπήσεις επιβεβαιώνουν ότι οι θρησκευόμενοι και οι εθνικοθρησκευτικοί ψηφοφόροι συσπειρώνονται γύρω από τον κυβερνητικό συνασπισμό, ενώ οι περισσότερο κοσμικές ομάδες τείνουν να στηρίζουν την αντιπολίτευση.
Στην πράξη, καμία κυβέρνηση δεν ανήκει αμιγώς σ’ ένα πολιτισμικό ρεύμα. Στην παρούσα συγκυρία, ο καθοριστικός παράγοντας είναι η ασφάλεια. Πρόκειται για τις πρώτες εκλογές μετά τις επιθέσεις της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου 2023, ένα γεγονός που τραυμάτισε βαθιά την ισραηλινή κοινωνία λόγω του αριθμού των θυμάτων, της ομηρείας εκατοντάδων ανθρώπων και της βιαιότητας των επιθέσεων.
Το συλλογικό αυτό τραύμα κλόνισε την πίστη της ισραηλινής κοινωνίας στη δυνατότητα μιας λύσης μέσω διαπραγμάτευσης, τροφοδοτώντας τις συνθήκες για περαιτέρω βία. Πολιτικά, η εξέλιξη αυτή έχει τουλάχιστον δύο σημαντικές συνέπειες για τις εκλογές του Οκτωβρίου.
Πρώτον, καμία πολιτική δύναμη δεν μπορεί ν’ αναλάβει την ευθύνη σχηματισμού κυβέρνησης που θα συμπεριλαμβάνει τη στήριξη αραβικών κομμάτων. Η αραβοϊσραηλινή Κοινή Λίστα (Joint List) είχε κατά καιρούς παράσχει κοινοβουλευτική στήριξη σε προοδευτικότερες κυβερνήσεις, μεταξύ άλλων και στην κυβέρνηση του Γιτζάκ Ράμπιν το 1992.
Η τελευταία φορά που αραβικό κόμμα στήριξε κυβερνητικό συνασπισμό ήταν το 2021. Σήμερα, τα αραβικά κόμματα συγκεντρώνουν δημοσκοπικά περί το 12%-13% συνολικά. Το ισλαμιστικό κόμμα Ραάμ (Ra’am) κινείται μεταξύ 5% και 6%, ενώ η πιο κοσμική Κοινή Λίστα μεταξύ 7% και 8%.
Δεύτερον, η παρατεταμένη στρατιωτική κινητοποίηση έχει οξύνει τη σύγκρουση με τους Χαρεντίμ, οι οποίοι συχνά θεωρείται ότι δεν επωμίζονται το κοινωνικό και οικονομικό κόστος των πολέμων του Ισραήλ. Πολλοί από αυτούς εξαιρούνται από τη στρατιωτική θητεία, επικαλούμενοι θρησκευτικούς και εκπαιδευτικούς λόγους, ενώ ο διαχωρισμός των κοινοτήτων τους από την υπόλοιπη κοινωνία ενισχύει την εξάρτησή τους από το κράτος πρόνοιας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου μπορεί να διατηρήσει την υποστήριξη των θρησκευόμενων εθνικιστών και των Χαρεντίμ, προσελκύοντας ταυτόχρονα επαρκή αριθμό κοσμικών ψηφοφόρων. Ο βασικός του αντίπαλος, Γκάντι Αϊζενκοτ, αντιμετωπίζει την ακριβώς αντίστροφη πρόκληση: πρέπει να διατηρήσει τον πυρήνα των κοσμικών υποστηρικτών του και συγχρόνως να διευρύνει την επιρροή του προς πιο θρησκευόμενα ακροατήρια.
Ο Ηλίας Ρουμπάνης είναι διεθνολόγος, συνεργάτης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων. Το κείμενο αυτό είναι απόσπασμα άρθρου που δημοσιεύεται στο 18ο τεύχος του περιοδικού
ΤΑ ΝΕΑ/Int. (www.tanea.gr)