“ Алыспаған, жұлыспаған бостандық атына мінбейді, бұғаудан босамайды, ер құлдықтан, әйел күңдіктеншықпайды, малына да, басына да ие болмайды ! ” Ұлтқайраткері Әлихан Бөкейханұлының осы бір жалынды сөзібүкіл қазақ баласының азаттық жолындағы ұранынаайналды. Бұл жайғана нақыл емес, бұл - өз басын бәйгенетіккен қайраткердің жүрек түкпірінен шыққан аманаты. Әлихан Бөкейхан - төре әулетінен тараған, Шыңғыс ханның ұрпағы. 1866 жылы Семей облысы, Қарқаралы уезі, Тоқырау болысында дүниеге келген. Оның өмір жолы - үздіксіз ізденіс пен талмас табандылықтың үлгісі. Қарқаралы медресесінен басталған сауат ашу жолы 1890 жылы Омбының техникалық училищесінде жалғасып, кейін1890 - 1894 жылдар аралығында Санкт-Петербург ормантехникалық институтына ұласты. Осылайша, Әлиханорманшы - ғалым әрі заңгер дипломын алып, тоғыз тілдіеркін меңгерген ұлы тұлға болып қалыптасты. Оқуынаяқтаған соң Тобыл экспедициясында еңбек етіп, 1897 жылы атақты Щербина экспедициясының құрамында қазақдаласының саяси - экономикалық жағдайын ғылымитұрғыда зерттеп, дәлелдеп шықты. Әлихан Нұрмұхамедұлы – Абайтанушылардың бірі. Ол Абай Құнанбайұлының өлеңдер жинағының 1909 жылы Петербургте басылып шығуына тікелей атсалысты. Оның Петербург қаласындажарық көрген 18 томдық “Ресей біздің өлкенің толықгеографиялық сипаттамасы” атты еңбекке қосқан үлесіорасан зор. Алаштың ақ туы желбірген 1917 жылдыңжелтоқсаны қазақ тарихының алтын бастауы болды. Жалпықазақ құрылтайында Алаш автономиясыжарияланып, Ә.Бөкейхан басым дауыспен оның тұңғыштөрағасы болып сайланады. Ол Ресей империясыныңтұсында “саяси сенімсіз”деген қара тізімге тым ерте еніп, 1917 жылға дейін үш рет тұтқынға алынды. ТіптіСамарадағы айдау мен Кеңес үкіметінің қудалауы да оныңсағын сындыра алмады. Әлихан Бөкейхан “ Тірі болсам, хан баласында қазақтың хақысы бар еді, қазаққа қызмет қылмайқоймаймын”, - деген сертіне өмірінің соңына дейін адалболды. Ол «Жер десе - қазақ, ел десе - қазақ» деп соққанжүрегімен ұлттық мемлекеттің іргетасын қалады. 1937 жылдың қаралы күзінде Мәскеудегі Бутырка түрмесіндеатылып, қуғын-сүргіннің құрбаны болғанмен,оның ұлттықидеясы өлген жоқ. 1989 жылы есімі толық ақталған соңБөкейханның идеясы тәуелсіздік туымен қайта жаңғырды. Бүгінгі егемен Қазақстан - сол арыстар аңсаған азаттықтыңжемісі. Әлиханның қайсарлығы мен білімі бүгінгі ұрпаққамәңгілік үлгі болып қалары һәм.
