Ўзбекистонда мулкни бошқаришнинг мутлақо янги ва замонавий тизими жорий этилади
Мамлакатимизда мулкдорлар ва тадбиркорлар учун мулкни профессионал бошқариш ҳамда мерос маданиятини юксалтиришга хизмат қилувчи «Хусусий фондлар тўғрисида»ги қонун лойиҳаси ишлаб чиқилди. Ушбу ҳужжат халқаро тажрибага таяниб, шахсий ва хусусий фондларнинг ўзига хос жиҳатларини бирлаштирган инновацион механизмни тақдим этади.
Шахсий фонд — мулк ва хайриянинг кафолати
Янги қонун лойиҳасига кўра, шахсий фонд — бу жисмоний шахс томонидан ҳаётлик даврида ёки вафотидан сўнг унинг васиятига биноан ташкил этиладиган нодавлат нотижорат ташкилотидир.
-
Мақсад: Муассис томонидан жамланган мол-мулкни у белгилаган шартлар асосида бошқариш, ижтимоий, маданий, маърифий ва хайрия лойиҳаларини бардавом амалга ошириш.
-
Барқарорлик: Профессионал бошқарув тизими туфайли муассис яратган бизнес ва хайрия тизими узоқ йиллар давомида тўхтаб қолмай, ривожланишда давом этади.
Қонуннинг тузилиши ва асосий қоидалари
Мазкур ҳужжат 8 та боб ва 49 та моддадан иборат бўлиб, унда фонд фаолиятининг барча жабҳалари қамраб олинган:
-
Бенефициарлар (наф олувчилар): Фонд маблағлари кимларга ва қандай тартибда (ижтимоий-иқтисодий ёрдам ёки мулк кўринишида) берилиши аниқ кўрсатилади. Улар асосий бенефициарлар (аниқ шахслар) ва оддий бенефициарлар (шахслар гуруҳи)га бўлинади.
-
Таъсис ҳужжатлари: Фонднинг «Конституцияси» бўлмиш Устав адлия органларида рўйхатдан ўтказилади. Шунингдек, мулкни тасарруф этиш ва бошқарув органларининг ўзаро муносабатларини тартибга солувчи Бошқарув шартлари тузилади.
Бошқарув ва назорат механизмлари
Фонд мулкини самарали бошқариш учун муассисда кенг танлов имконияти мавжуд:
-
Кундалик бошқарув: Якка тартибдаги ёки жамоавий (коллегиал) орган томонидан юритилади.
-
Назорат: Фондда олий коллегиал орган, васийлик кенгаши ёки алоҳида назорат тузилмаси ташкил этилиши мумкин.
-
Вето ҳуқуқи: Муассис фонд манфаатларига зид бўлган ҳар қандай қарор ёки ҳаракатга тақиқ қўйиш (вето) ҳуқуқига эга бўлади.
Бу нима беради?
Ушбу инновацион механизмнинг жорий этилиши фуқароларга ўз мулкини нафақат бугун, балки келажакда ҳам ўз хоҳишига кўра ишлатилишини таъминлаш имконини беради. Бу, айниқса, йирик хайрия лойиҳаларини ташкил этиш ва оилавий капитални авлоддан-авлодга бекаму кўст ўтказишда муҳим аҳамият касб этади.
Янги тизим шаҳар муҳити ва жамият ҳаётида «инсон капитали»ни қўллаб-қувватловчи кучли иқтисодий ричагга айланиши кутилмоқда.
Сизнингча, шахсий фондларнинг ташкил этилиши мамлакатимизда меценатлик ва хайрия маданиятини қанчалик ўзгартира олади?