Канада Бош вазири: Дунёда ёлғон ичида яшаш даври тугамоқда

Давосдаги Жаҳон иқтисодий форумида Канаданинг янги Бош вазири Марк Карни дунё ҳамжамиятини ларзага солган кескин ва мазмунли нутқ сўзлади. Ўтган йилнинг баҳорида ҳукумат тепасига келган тажрибали иқтисодчи халқаро муносабатлардаги «эски ёлғонлар» пардасини очиб ташлади. Унинг фикрича, бугун дунё шунчаки ўтиш даврида эмас, балки тизимли узилиш палласида яшамоқда.

Ожизларнинг кучи ва витринадаги «ёлғон ёзувлар»

Карни ўз нутқида машҳур файласуф Вацлав Ҳавелнинг «Ожизларнинг кучи» асарига тўхталиб, замонавий геосиёсатни сабзавот сотувчининг ҳикоясига ўхшатди.

• Маросимлар гирдоби: Илгари одамлар тинч яшаш ва муаммолардан қочиш учун ўзлари ишонмаган шиорларни витриналарига осиб юришган.

• Ҳақиқат вақти: «Бугун давлатлар ва компаниялар ўз витриналаридан ўша сохта ёзувларни олиб ташлайдиган пайт келди», деди Карни.

• Иккиёқлама стандартлар: Ўнлаб йиллар давомида «қоидаларга асосланган тартиб» ҳақидаги гаплар аслида энг кучлилар ўзларини қоидалардан озод қилган ёлғон тизим бўлиб келган.

Интеграция қуролга айланган «узилишлар» даври

Канада етакчиси сўнгги йигирма йилликдаги молиявий ва энергетик инқирозлар глобал боғлиқликнинг хатарларини фош қилганини таъкидлади. Унинг айтишича, йирик кучлар энди интеграцияни бошқаларни бўйсундириш қуролига айлантирди:

• Иқтисодий босим: Божлар ва таъминот занжирлари энди ҳамкорлик эмас, балки мажбурлаш воситасидир.

• Қалъалар қуриш: Халқаро институтлар (БМТ, ЖСТ) хавф остида экан, ҳар бир давлат алоҳида «қалъа» қуришдан кўра, жамоавий барқарорликка сармоя киритиши арзонроққа тушади.

Канаданинг янги стратегик позицияси

Марк Карни Канада эски фаразлардан воз кечганини ва энди «фақат қадриятлар кучига эмас, балки кучининг қийматига» таянишини билдирди.

• Ҳарбий ва иқтисодий қудрат: Мамлакат мудофаа харажатларини оширмоқда ва Европа мудофаа харидлари тизимига (SAFE) қўшилди.

• Арктика ва Гренландия: Канада Арктика суверенитети масаласида Дания билан бирдамлигини билдириб, Гренландияга қўйилган божларга қатъий қарши чиқди.

• Энергетик супер-давлат: Канада ўзининг улкан минерал захиралари ва молиявий салоҳиятидан фойдаланиб, янги реаллик билан ишлай бошлади.

«Менюда бўлмаслик учун стол атрофида бўлиш шарт»

Карни ўрта кучдаги давлатларни (Канада, Ўзбекистон ва бошқалар) бирлашишга чақирди. Унинг фикрича, агар ўрта кучлар биргаликда ҳаракат қилмаса, йирик гегемонлар билан икки томонлама музокараларда доимо заиф томон бўлиб қолаверади.

«Ностальгия — бу стратегия эмас. Эски тартиб қайтишини кутиб ўтирмасдан, ҳақиқий ҳамкорликни йўлга қўйишимиз керак», дея хулоса қилди Канада Бош вазири. Унинг нутқи Давосда «янги дунё тартиби» ҳақидаги энг жасоратли баёнотлардан бири сифатида қабул қилинди.

Сизнингча, дунёдаги «ўрта кучлар» йирик гегемонларнинг иқтисодий босимларига қарши бирлаша оладими?