"Яширинча": Россия Эронга неча миллиард доллар нақд пул етказиб берди?
2018 йилда The Telegraph келтирган маълумотларга кўра, АҚШ санкциялари кучайганидан кейин Промсвязбанк орқали Эрон режимига ёрдам сифатида улкан ҳажмда нақд пул яширинча етказилган. Гап шунчаки “ўтказма” ҳақида эмас — у ерда логистикасигача ҳисобланган, оғирлиги тонна билан ўлчанадиган нақд пул йўналиши ҳақида сўз кетяпти.
34 партия, тўрт ой, миллиардлаб доллар
Британия нашри ёзишича, тўрт ой ичида камида 34 та партия жўнатилган бўлиб, ҳар бир жўнатма қиймати 57 миллиондан 115 миллион долларгача баҳоланган. Пул асосан катта номинал банкнотларда (масалан, 500 евроли купюралар) бўлгани айтиляпти — бу “оғирлик кам, қиймат катта” деган ҳисоб-китоб. Маршрут ҳам анча “сценарийга ўхшайди”: Москвадан поезд орқали Астраханга, у ердан Каспий денгизи орқали кема билан Амиробод портига, кейин темирйўл орқали Теҳронгача.
Манбалар бу жўнатмаларни божхона ва юк маълумотлари билан боғлаган ҳолда кўрсатади, хусусан ImportGenius базасидаги ёзувлар тилга олинади. Қизиғи шундаки, биринчи партия 2018 йил 13 август куни, яъни Доналд Трамп Эронга қарши санкциялар бўйича фармон имзолаганига бор-йўғи бир ҳафта тўлганда юборилгани таъкидланади.
“Қўшимча” 1,9 миллиард ҳам бор экан
Бу ҳикоя шу ерда тугамайди. The Insiderнинг қўшимча аниқлашича, 2018 йилда Международный финансовый клуб орқали Эронга яна бир нечта нақд пул жўнатмалари амалга оширилган ва уларнинг умумий қиймати 1,9 миллиард долларга тенг бўлиши мумкин. Демак, санкциялардан кейин нақд кўринишида айлантирилган маблағлар умумий ҳисобда камида 4,4 миллиард долларга етиши эҳтимоли айтилади.
Нега бундай схема муҳим?
Нақд пул — из қолдирмасликка энг қулай “йўл”. SWIFT эмас, банк ўтказмаси эмас, трек қилиш қийин. Шунинг учун экспертлар бундай “нақд йўлак” кейинги йилларда ҳам сақланиб қолган бўлиши мумкинлигини истисно қилмайди. Айниқса Москва–Теҳрон муносабатлари ҳарбий ҳамкорлик фонида қизиб турган бир пайтда: матнда Shahed туридаги дронлар ва Fath-360 каби қуроллар атрофидаги баҳслар ҳам шу контекстда тилга олинади.
Санкциялар, крипто ва янги шов-шувлар
Бугун эса Буюк Британия ва АҚШ санкциялари фонидa Промсвязбанк атрофидаги тортишувлар яна кўпайгани айтиляпти. Масалан, Financial Times 2024 йилда A7A5 криптотокени ва Grinex орқали катта айланмалар ҳақида ёзгани, бу можарода Илан Шор номи ҳам тилга олингани қайд этилади.
Якун
Қисқаси, бу хабарлар битта нарсани очиқ кўрсатади: сиёсатда “эшик ёпилди” дейилган жойда ҳам доим “ойна очиқ” бўлади. Санкциялар молиявий босимни оширади, лекин айни пайтда айланма йўлларни ҳам “ихтиро” қилишга мажбур қилади. Энди энг муҳим савол — бу каби нақд схемалар ҳақиқатан ҳам тўхтадими ёки шунчаки шакл ўзгартирдими? Ҳаёт одатда иккинчисини танлайди… ва бу, афсуски, келажакда ҳам катта сиёсий хавфлар дегани.