Трамп Эрон билан Масқатдаги музокараларни "жуда яхши" деб баҳолади
Уммон воситачилигида АҚШ ва Эрон ўртасида Масқатда ўтган билвосита мулоқотлар биринчи раунди якунланди — ва дам олиш кунларидан кейин музокаралар яна давом этиши кутиляпти. Бу ҳақда Доналд Трамп 6 февраль куни кечқурун журналистлар билан суҳбатда айтгани хабар қилинмоқда.
Трампнинг баёнотига кўра, музокаралар “жуда яхши” кечган. Унинг таъкидлашича, Теҳрон келишувга келишдан манфаатдор кўринади, аммо “қандай битим” чиқишини вақт кўрсатади. Шу орада у Яқин Шарқ томон Америка кемаларининг “катта гуруҳи” ҳаракатланаётганини ҳам эслатиб ўтган — гўёки дипломатия билан бирга кучли босим ҳам ишлаб турибди.
Муддатлар ҳақидаги саволга эса Трамп “шошилиш шарт эмас” деган мазмунда жавоб бергани айтиляпти. У мисол сифатида Венесуэлани тилга олиб, ўша ерда бўлган воқеаларни ўзига хос тарзда ҳикоя қилган: гапларида АҚШ ҳарбийлари Николас Мадурони олиб чиқиб кетгани ҳақида иддао ҳам бор. Бу жойи муҳим: бу — айнан Трамп айтган тарзда келтирилаётган баёнот, яъни факт сифатида эмас, унинг даъвоси сифатида қабул қилиш тўғрироқ.
Шу билан бирга, Оқ уй раҳбари иқтисодий босим картасини ҳам очиқ қўлга олди: Эрон билан савдо қиладиган ҳамкор давлатларга нисбатан “иккиламчи” (secondary) жазоловчи божлар киритиш эҳтимоли ҳақида огоҳлантирди. Айрим хабарларда у 25 фоизлик даражани мисол қилиб келтиргани ва бу чоралар Эрондан товар ёки хизмат сотиб оладиган мамлакатлардан АҚШга келадиган импортга таъсир қилиши мумкинлиги айтилмоқда.
Масқатдаги музокараларнинг энг кескин тугуни эса кун тартибида. Вашингтон, хабарларга кўра, бир вақтнинг ўзида бир неча йўналишда ён беришларни хоҳлайди: ядровий дастур келажаги, ракета имкониятларини қисқартириш ва минтақадаги иттифоқчиларга кўмак масалалари. Бу рўйхатда ҲАМАС, Ҳизбуллоҳ ва Ямандаги ҳусийлар ҳам тилга олинади. Эрон эса аввалданоқ “фақат ядровий келишув ва санкциялар” деган чегарани қўйган.
Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арағчи эса учрашув “ижобий муҳитда” ўтганини, лекин муҳокама асосан “ядровий муаммо” атрофида бўлганини таъкидлаган. Шунингдек, икки давлат делегациялари маслаҳатлашувлар учун ўз пойтахтларига қайтиши айтилган.
Бу мулоқотлар умуман “салқин фон”да ўтмаяпти: охирги ойларда АҚШ минтақада ҳарбий ҳузурини кучайтиргани, айрим манбаларда эса авиаташувчи гуруҳлари ҳам фаоллашгани қайд этиляпти. Шу ортиқча кескинлик фонида АҚШ расмий каналлари америкаликларни Эронни тарк этишга чақиргани ҳақида ҳам хабарлар тарқалган.
Хулоса шундай: Масқатдаги биринчи раунд “масала ҳал бўлди” дегани эмас, лекин канал очиқ қолди — бунинг ўзи ҳозирги вазиятда катта нарса. Дам олиш кунларидан кейинги давомий музокаралар аниқ бир натижа берса, кескинлик пасайиши мумкин; агар тарафлар ўз “қизил чизиқ”ларини қимирлатмаса, босим ва таҳдидлар яна авж олиши эҳтимоли ҳам бор. Қисқаси, бу сафар дипломатиянинг “сабр режими” ишлаяпти — ким биринчи асабига енгилса, ўша ютқазади.