Бүген кеше милли әйберләргә тартыла: яңартылган ЦУМ резиденты үзәктән нәрсә көтә?
Казанда ТР Рәисенә һәм журналистларга Уникаль осталар үзәге итеп яңартылган ЦУМны күрсәттеләр. Анда нинди халык һөнәрләре тәкъдим ителгән? Бүгенге көндә һөнәрләрне популярлаштыру юнәлешендәге тренд нәрсәсе белән революциягә кадәрге моданы хәтерләтә? Бу кул эшләре белән шөгыльләнүчеләргә ярдәм итәрме? Бу хакта «Татар-информ» үзәкнең резидентларының берсе – керамика остасы Наталья Пилюгина белән сөйләште.
Үзәк универсаль кибеттән Уникаль осталар үзәгенә
Яңартылган ЦУМның беренче резидентлары арасында барлыгы 78 остаханә һәм иҗат учреждениесе бар. Бу – Казан сәнгать училищесы, Казан мәдәният һәм сәнгать институты, КФУның Дизайн һәм гамәли сәнгать институты, Оренбург татар мамык шәле җитештерүче кооперативы һәм башкалар. Бинаны реконструкцияләгәндә совет чоры аббревиатурасы саклап калынды – аңа яңа мәгънә салынды. Хәзер ул Үзәк универсаль кибет түгел, ә Татарстан халыкларының сәнгать кәсепләрен һәм декоратив-гамәли сәнгатен саклау өчен булдырылган «Уникаль осталар үзәге».
Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов бинаның техник ачылышында булды. Ул мастер-класслар өчен бүлмәләрне, җитештерү һәм күргәзмә киңлекләрен, җәмәгать туклануы зонасын, зәркән бизәнү әйберләре ясау сәнгате, агач эшкәртү, бизәкле туку, күн эшкәртү остаханәләрен карады. Һөнәрчеләр белән аралашып, аларга яңа урында уңышлар теләде. Аннары яңартылган ЦУМны журналистларга күрсәттеләр.
Бинаның цоколь өлешендә катлаулы җитештерү процессын таләп итә торган һөнәрләр: тимерчелек һәм токарь эше, агач эшкәртү һәм агач ую, шулай ук 12 эшмәкәрдән торган аерым керамика остаханәләре комбинаты эшли. ЦУМның беренче резидентларына дәүләт ярдәме күрсәтелде – яңартылган һәм заманча җиһазландырылган бинада аренда осталар өчен өч ел дәвамында бушлай булачак.
Наталья Пилюгина: «Тәҗрибәмне, белемнәремне тапшырасым, матур иҗади эшләр ясыйсым килә»
Фото: © Михаил Захаров, «Татар-информ» Михаил Захаров, «Татар-информ»
«Керамика – ул мәхәббәт белән шөгыльләнү кебек»
ЦУМда урнашкан беренче осталарның берсе – Наталья Пилюгина. Ул керамика белән 1988 елда Татарстанның халык сәнгать кәсепләре комбинатында шөгыльләнә башлаган.
«Минем яңа урында оста буларак үсәсем килә. Тәҗрибәмне, белемнәремне тапшырырга, матур иҗади эшләр ясарга телим. Мин бүген сувенир продукциясе ясап сатудан туйган, бу эш өчен артык үскән яшьтә. Миңа үземә иҗат итәргә мөмкинлек бирергә вакыт. Оста өчен иң мөһиме – идеяләреңне, мөмкинлекләреңне тормышка ашыра алу», - дип ассызыклады Наталья.
Натальяның гаилә остаханәсендә керамикадан татар бизәге төшерелгән савыт-саба ясыйлар
Фотоны Наталья Пилюгина тәкъдим итте
Натальяның гаилә остаханәсендә өч кеше эшли. Алар керамикадан татар бизәге төшерелгән савыт-саба ясый. Моның өчен дүрт станок, балчык әвәләү өчен әйләнә торган җайланмалар һәм хәтта фарфор ясый торган 3D-принтер (Россиядәге бердәнбер шундый принтер) сатып алынган.
«Керамика – ул мәхәббәт. Бер гашыйк итсә, озак яраттыра»
Фото: © Михаил Захаров, «Татар-информ»
«Керамика – ул мәхәббәт. Бер гашыйк итсә, озак яраттыра. Аны аңлый, тоя һәм ләззәтләнә белергә кирәк. Мәхәббәт белән шөгыльләнү кебек. Әмма эшеңә ихтыяҗ булсын өчен бик күп эшләргә кирәк, махсус үзәк ачу гына җитми. Дәрәҗәңне арттырырга, күргәзмәләрдә катнашырга, бөтен җирдә күренеп йөрергә кирәк – бу тагын акча сорый», - дип билгеләп үтте «Татар-информ» әңгәмәдәше.
Штиглиц академиясе эзләреннән
Наталья Пилюгинаның остаханәсе Питрәч авылы керамика һөнәрчелегенең мәдәни кодларын өйрәнә һәм үз эшчәнлегендә аның мирасын чагылдыра. Революциягә кадәр Казан губернасының Топкино, Данаурова Урае, Бөрлебаш һәм Юркүл авылларында балчыктан әйберләр ясау остаханәләре эшләгән, Борисково һәм Әмәт авылларында да осталар булган. Ә хәзерге Менделеевск районы территориясендә тагын да зуррак җитештерү – Кокшан керамика заводы эшләгән. Әмма XIX-XX гасырлар чигендә Питрәч авылы Идел буенда балчыктан әвәләү һөнәренең иң зур үзәкләренең берсенә әйләнгән. Наталья әйтүенчә, нәкъ менә шунда керамикага беренче тапкыр татар орнаментын төшергәннәр һәм аны сәнгать әсәренә әйләндергәннәр.
Наталья Пилюгинаның остаханәсе Питрәч авылы керамика һөнәрчелегенең мәдәни кодларын өйрәнә һәм үз эшчәнлегендә аның мирасын чагылдыра.
Питрәч сәнгати-һөнәрчелек укыту остаханәсе урнашкан бина, фотоны Наталья Пилюгина тәкъдим итте
«Николай II чорында модерн, ар-нуво, неорус стиле чәчәк ата. Бөтен Россия рус халык сәнгатенә, гомумән традицион сәнгатькә мөкиббән китә. Император Николай II указ имзалый, 1900 елга кадәр һөнәрчелек статистикасы алып барыла, Россиядә укыту-җитештерү остаханәләре төзелә. Казан губернасында 12дән артык зур остаханә барлыкка килә. Питрәчтәге остаханәләрне танылган Боратынскийлар гаиләсе җитәкли. Соңрак совет хакимияте Питрәчтә кәсепне яңа дәрәҗәгә Барон Штиглиц исемендәге Санкт-Петербург сәнгать-сәнәгать академиясен тәмамлаучылар этәрүен яшерә. Авылда крестьяннар нәрсә беләндер шөгыльләнгән төсле итеп кенә күрсәтелә», - дип сөйләде әңгәмәдәш.
Санкт-Петербургтагы Штиглиц академиясе гамәли сәнгать музее
Фотоны Наталья Пилюгина тәкъдим итте
Укыту-җитештерү остаханәсе авыл һөнәрчеләренең осталык дәрәҗәсен арттыру, бизәк төшерү һәм затлы савыт-саба ясау өчен булдырылган. Бу вакытка технологияләр инде шактый алга киткән була, авылга ул чор өчен иң заманча җиһазлар китертелә. Мондый җиһазлар ул вакытта хәтта Санкт-Петербургта Штиглиц академиясендә дә булмый.
«Укыту-җитештерү остаханәләреннән тыш, һәр зур авылда кичке рәсем мәктәбе булган. Анда авылда яшәүче һәркем шөгыльләнә алган. Бу тарих Уникаль осталар үзәгендә дә кабатланыр, дип өметләнәм. Чөнки бүгенге көндә дә шундый тенденция күзәтелә, кеше халык сәнгатенә тартыла, интерьер предметлары да, гадәти булмаган керамика үрнәкләре дә ясала. Минем үземә интерьерда, савыт-сабада татар һәм рус орнаментларын берләштерү, үзенчәлекле симбиоз китереп чыгару алымы бик кызыклы тоела», - дип ассызыклады оста.
Минтимер Шәймиев белән Болгарда «Россиянең рухи бердәмлеге» фестивале кысаларында күргәзмә ачылышында
Фото: © Владимир Васильев, «Татар-информ»
«Кеше үзен әбисенә кунакка кайткан төсле хис итә»
Наталья Пилюгина 2024 елның көзеннән үзенең керамикасына ихтыяҗ кимүен күзәтә башлаган. Сатып алучы акчаны саграк тота башлады, ди Наталья. Ләкин оста үз эшен ташларга уйламый.
«Сувенир продукциясе Кытай килгәч бетте, бездә эшләнмәләрнең үзкыйммәте бик зур»
Фотоны Наталья Пилюгина тәкъдим итте
«90нчы елларда парк скульптурасына, фонтаннарга ихтыяҗ бар иде. Без бакчаларны кызыклы вазалар белән бизи, керамикадан таулар, фонтаннар ясый идек. 90нчы еллар тәмамланды, туристлар агымы барлыкка килде. Сувенир продукциясе Кытай килгәч бетте. Без аны уза алмыйбыз, чөнки Кытай өчләтә күләмдә өстәмә бәя куярга мөмкинлек бирә, ә безнең эшләнмәләрнең үзкыйммәте бик зур. Шул вакытта без ирем белән автобус сатып алдык та, бөтен Россия буйлап ярминкәләргә йөри башладык. Хәзер бу вакыт та үтте, ЦУМ чоры килде», - дип фикер йөртә Наталья.
Оста үз эшен ташларга уйламый
Фотоны Наталья Пилюгина тәкъдим итте
«Минем кибеткә кергәч, кеше үзен әбисенә кунакка кайткан төсле хис итә. «Нәкъ минем әбиемнеке кебек!» – диләр минем эшләрне күрүчеләр. Мондый чакта кеше әбисенең йортын, аның ризыкларының исен исенә төшерә. Күңелдә тынычлык урнаша. Мин үземнең киңлекне нәкъ менә шуның өчен эшлим: ул эчке хисләрне актарып чыгарырга, матур истәлекләрне яңартырга тиеш», - дип аңлатты Наталья шушы еллар дәвамында үз эшенә тугры булып кала алуының сәбәбен.
Оксана Романова, «Татар-информ»